Galdini: Kosova: Mosha e dytë e shtetit!

Nga Arian Galdini

Çdo shtet i ri ka dy mosha.

E para është mosha e së drejtës për të lindur.
Ajo nis kur një popull nuk pranon më të jetë plagë pa emër, kujtesë e administruar nga tjetri, jetë e pezulluar në një hartë ku të tjerët vendosin për të.

Në këtë moshë, historia flet me zë të rëndë. Ka frikë, pushtim, dhunë, rezistencë, varre, dëshmi, ndërhyrje, aleancë dhe gjykim moral.

Populli nuk kërkon ende përsosmërinë e shtetit.

Kërkon që jeta e tij të mos mbahet më në dorë nga mohimi.

E dyta është mosha e aftësisë për të qëndruar.

Ajo fillon kur e drejta, sado e shenjtë, nuk mjafton më.

Atëherë shteti i ri duhet të provojë diçka më të vështirë se lindjen, duhet të provojë se plaga që e solli në jetë mund të bëhet rend që mban.

Duhet ta kthejë lirinë në institucion, njohjen në besueshmëri, mbrojtjen në siguri, aleancën në maturi, flamurin në punë të përditshme, kujtesën në përgjegjësi dhe dhimbjen në një qetësi që nuk shembet.

Liria e fituar nuk është ende shtet, bëhet shtet vetëm kur plaga që e lindi kthehet në rend që mban.

Kjo është prova e dytë.

Në moshën e parë, bota pyet nëse një popull ka të drejtë të dalë nga mohimi.

Në moshën e dytë, qytetari, aleati dhe kundërshtari pyesin diçka më të ftohtë, a di ky shtet të qëndrojë?

A di të mbrojë pa u nxituar?

A di të lidhet pa u zvogëluar?

A di të forcohet pa u vetmuar?

A di ta kthejë arsyen e lindjes në jetë të përditshme?

Kosova është një nga vendet ku kjo pyetje shihet me qartësi të rrallë.

Ajo e fitoi moshën e parë me dhimbje që nuk mund të shkurtohet në formula.

Doli nga një histori mohimi, dhune dhe rreziku ekzistencial, me qëndresën e vetë dhe me ndërhyrjen perëndimore që e hapi hapësirën ku shteti i saj mund të lindte.

Ajo moshë nuk duhet harruar kurrë.

Pa të, nuk do të kishte as emër politik, as kufi, as institucione, as frymëmarrje të lirë.

Por një shtet nuk jeton vetëm nga arsyeja e lindjes së vet.

Në moshën e dytë, pyetja ndryshon.

Nuk mjafton të thuhet se Kosova kishte të drejtë të bëhej shtet.

Duhet të shihet se Kosova di të bëhet shtet që mban, me siguri që nuk rrëshqet në nerv, me diplomaci që nuk e lë të vetmuar, me ekonomi që nuk e mëson të riun ta shohë largimin si formë sigurie, me institucione që nuk dridhen sa herë politika e ditës humb durimin.

E drejta e lindjes e nxjerr një popull nga mohimi.

Kapaciteti i përditshëm e nxjerr shtetin nga brishtësia.

Kjo është arsyeja pse Plani Merz dhe Xhandarmëria nuk janë dy çështje të ndara. Janë dy prova të së njëjtës moshë.

Plani Merz pyet nëse Kosova mund t’i afrohet Europës pa mbetur në pritje.

Xhandarmëria pyet nëse Kosova mund të forcohet pa mbetur vetëm.

Të dyja, në thelb, pyesin të njëjtën gjë, a di Kosova ta bëjë sovranitetin e vetë më të plotë, pa e shkëputur nga arkitektura që e mbron?

Kjo është nyja e sotme.

Realizmi e mëson Kosovën të mos refuzojë urat që i japin frymëmarrje.

Dinjiteti nuk e lejon ta quajë urën shtëpi.

Pa të parin, shteti mbetet jashtë mundësive. Pa të dytin, mësohet me padrejtësinë.

Një korridor është i mirë kur të çon diku.

Bëhet padrejtësi kur shpallet fat.

Kosova nuk ka nevojë për një dhomë pritjeje me emër më të bukur.

Nuk ka nevojë për një afërsi që qetëson Europën më shumë sesa e afron Kosovën me vendin e saj të plotë.

Çdo hap i ndërmjetëm ka vlerë kur e zvogëlon padrejtësinë e përjashtimit, bëhet i rrezikshëm kur e mëson kontinentin të jetojë rehat me një shtet shqiptar jashtë derës.

Pra, po urës europiane.

Jo dhomës së pritjes.

E njëjta pjekuri kërkohet te siguria.

Një shtet nuk piqet vetëm kur ka flamur, parlament dhe qeveri.

Piqet kur di ta mbrojë rendin pa e kthyer forcën në nerv.

Siguria nuk është thjesht mjet fuqie.

Është gjuhë e shtetit.

Me të, një republikë i thotë qytetarit se nuk është i braktisur, i thotë aleatit se di të koordinohet, i thotë kundërshtarit se nuk është e dobët, i thotë vetes se nuk ka nevojë ta ngatërrojë vendosmërinë me ngut.

Forca që lind si institucion e rrit shtetin. Forca që lind si nerv e lodh shtetin.

Prandaj Xhandarmëria, nëse ndërtohet, duhet lexuar me këtë masë, po si kapacitet shtetëror, jo si flamur momenti, e aq më pak si flamur elektoral.

Po me ligj, mandat, kontroll civil, disiplinë, komunikim të qartë dhe koordinim me KFOR-in, SHBA-në dhe NATO-n.

Jo si strukturë e paqartë për aleatët, e përdorshme për fushatë dhe e kapshme nga propaganda serbe.

Kosova ka të drejtë të forcohet, por forca e saj duhet të jetë aq perëndimore në formë, aq e ligjshme në themel dhe aq e koordinuar në veprim, sa askush të mos mund ta shesë si rrezik.

Kundërshtari i një shteti të ri pret gjithmonë një paqartësi.

Pret një gjest të nxituar, një imazh të gabuar, një fjalë të pakujdesshme që mund ta shesë si rrezik.

Pjekuria nuk është të mos forcohesh. Pjekuria është të forcohesh në mënyrë që propaganda të mos gjejë vend ku të ngulë akuzën e vetë.

Kjo nuk është dobësi. Është mjeshtëri shteti.

Sovraniteti i pjekur nuk matet nga sa pak dëgjon aleancën.

Matet nga sa mirë arrin ta bëjë vullnetin e vetë të ligjshëm, të koordinuar dhe të kuptueshëm brenda saj.

Vetmia nuk është provë force.

Shpesh është vetëm keqkuptim i forcës.

Një shtet i ri që ka lindur brenda një arkitekture aleance nuk e rrit sovranitetin duke e përbuzur hapësirën ku ai sovranitet u bë i mundur.

E rrit kur bëhet aq i besueshëm sa aleanca nuk e sheh si barrë, por si pjesë të rendit.

Kosova nuk duhet të zgjedhë mes sovranitetit dhe Perëndimit.

Kjo është zgjedhje e rreme.

Nëse zgjedh sovranitetin si vetmi, rrezikon ta kthejë forcën në izolim.

Nëse zgjedh Perëndimin si miratim të jashtëm pa kapacitet të brendshëm, rrezikon të mos e pjekë shtetin e vetë.

Detyra është më e vështirë, të tregojë se sovraniteti i saj është forma më serioze e përkatësisë perëndimore të shqiptarëve.

Kjo kërkon edhe politikë të brendshme më të pjekur se nxehtësia e pushtetit.

Në një shtet ende të ri, qeveria nuk ka luksin ta bëjë sigurinë flamur momenti, opozita nuk ka luksin ta bëjë shtetin peng të kundërshtimit.

Secila palë e prek fatin e shtetit kur mendon se po prek vetëm pushtetin.

Shteti i ri nuk ka rezerva të pafundme besimi.

Nuk mund të shpenzojë vazhdimisht durimin e qytetarit, kredinë e aleatit dhe energjinë e institucioneve për çdo valë të nxehtë politike.

Një shtet i ri nuk rritet kur palët e tij e përdorin shtetin si skenë.

Rritet kur edhe përplasja më e ashpër nuk e rrëzon arsyen që i mban të gjithë brenda të njëjtit fat.

Sovraniteti nuk është vetëm ndjenjë e ngritur.

Është kapacitet i përditshëm.

Është kufiri që ruhet pa aventurë.

Është rendi që nuk bëhet hakmarrje.

Është policia që qytetari e sheh si mbrojtje, jo si pronë të pushtetit.

Është gjykata që besohet edhe kur vendos kundër të fortit.

Është shkolla që formon njeri të lirë, jo vetëm diplomë.

Është ekonomia që nuk e mëson të riun ta shohë largimin si të vetmen formë sigurie.

Është diplomacia që nuk e lë vendin të ketë të drejtë, por të mbetet i vetmuar.

Një shtet nuk piqet vetëm në tavolinat ku flitet për kufij.

Piqet kur i riu nuk e sheh ikjen si të vetmen mënyrë për të qenë i sigurt.

Këtu Kosova bëhet më shumë se çështje e Kosovës.

Bëhet provë e shqiptarizmit modern.

Sepse shqiptarizmi i sotëm nuk mund të mbetet vetëm kujtim, këngë, flamur, dhimbje, zemërim apo krenari.

Ai duhet të provojë se di të prodhojë shtet.

Shtet që mbron pa u çmendur.

Shtet që aleatohet pa u nënshtruar.

Shtet që forcohet pa u vetmuar.

Shtet që nuk ia kërkon qytetarit besimin si borxh emocional, por ia fiton me siguri, punë, rend dhe të ardhme.

Kosova është vendi ku shqiptarizmi nuk mjafton të jetë ndjenjë.

Duhet të bëhet kapacitet shtetëror.

Mosha e parë e Kosovës kërkoi sakrificë. Mosha e dytë kërkon besueshmëri.

E para kërkoi që bota të shihte krimin dhe të njihte të drejtën.

E dyta kërkon që qytetari, aleati dhe kundërshtari të shohin rendin që mban.

E para ishte çasti kur Kosova duhej të shpëtohej nga mohimi.

E dyta është koha kur Kosova duhet të dëshmojë se nuk është vetëm e drejtë historike, por shtet që prodhon siguri, ekonomi, liri dhe aleancë të qëndrueshme.

Kjo është pjekuria më e vështirë.

Është më e lehtë ta duash Kosovën si plagë sesa ta ndërtosh si institucion.

Është më e lehtë ta mbrosh me fjalë të mëdha sesa ta bësh të aftë në hollësitë e përditshme.

Është më e lehtë ta shpallësh sovranitetin sesa ta ushtrosh në mënyrë të tillë që qytetari ta ndjejë, aleati ta besojë dhe kundërshtari të mos ketë ku ta mohojë.

Kosova nuk bëhet më pak sovrane kur vepron me aleatët që e ndihmuan të lindë.

Bëhet më sovrane kur arrin t’u tregojë atyre se nuk është vetëm projekt i mbrojtur, por shtet i aftë.

Nuk bëhet më europiane duke pranuar çdo zgjidhje gjysmake.

Bëhet më europiane kur di të hyjë në çdo urë pa pranuar që ura të quhet shtëpi.

Nuk bëhet më shqiptare duke e kthyer çdo çështje në britmë.

Bëhet më shqiptare kur shqiptarizmi i saj bëhet rend që funksionon.

Në fund, mosha e dytë e Kosovës nuk do të matet me sa fort e shpall të drejtën e vetë, por me sa qetë e bën atë të funksionojë, në urën europiane që nuk kthehet në pritje, në forcën që bëhet institucion e jo nerv, në aleancën që nuk e zvogëlon sovranitetin dhe në qytetarin që e ndjen shtetin jo si kujtim të plagës, por si rend që mban jetën e tij.

Liria e fituar nuk është ende shtet.

Bëhet shtet kur qytetari e ndjen si rend, aleati si besueshmëri dhe kundërshtari si fakt që nuk rrëzohet dot.

Një shtet i ri nuk piqet kur bota pranon arsyen e lindjes së tij.

Piqet kur plaga nga e cila lindi nuk mbetet më vetëm kujtim, por bëhet rend që qytetari e ndjen, aleati e beson dhe kundërshtari nuk e mohon dot.

Arian Galdini