Evropa po ndryshon – a është Maqedonia e Veriut gati për Evropën e re?

Dr. Lulzime Qoku

Evropa po ndryshon.
Dhe ndryshimi që po ndodh sot nuk është thjesht një ndryshim politik në një apo disa vende evropiane. Është një proces më i thellë që po prek sigurinë, ekonominë, politikën, marrëdhëniet ndërmjet shteteve dhe vetë mënyrën se si Evropa e sheh të ardhmen e saj.
Lufta në kontinent, pasiguria në rritje, sfidat ekonomike, migracioni dhe fuqizimi i forcave populiste e nacionaliste po e ndryshojnë peizazhin politik evropian.
Në këtë realitet të ri, Bashkimi Evropian po përballet me një pyetje të madhe: çfarë Evrope dëshiron të jetë në vitet që vijnë?
Por për ne ekziston edhe një pyetje tjetër, ndoshta edhe më e rëndësishme:
A jemi ne gati për Evropën që po vjen?
Nuk mjafton më të themi se duam në Evropë
Për vite me radhë, integrimi evropian është trajtuar tek ne si një slogan politik. Pothuajse çdo qeveri ka deklaruar se anëtarësimi në Bashkimin Evropian është prioritet.
Por sot nuk mjafton më të thuash: “Ne duam në BE.”
Pyetja është:
Çfarë kemi bërë ne që të jemi të gatshëm për anëtarësim?
Evropa kërkon institucione funksionale, sundim të ligjit, drejtësi të pavarur, luftë kundër korrupsionit, administratë profesionale, ekonomi konkurruese dhe një sistem politik që di të marrë vendime edhe kur ato janë të vështira.
Këto nuk janë kërkesa që duhet t’i përmbushim vetëm sepse na i kërkon Brukseli.
Janë standarde që duhet t’i kërkojmë para së gjithash për veten tonë.
Sepse qytetari i Maqedonisë së Veriut nuk meriton më pak drejtësi, më pak institucione funksionale apo më pak mundësi vetëm pse jeton në një shtet që ende nuk është anëtar i BE-së.
Evropa nuk pret pafundësisht
Maqedonia e Veriut është vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian që nga viti 2005. Negociatat e anëtarësimit u hapën politikisht në vitin 2022, ndërsa procesi i shqyrtimit të legjislacionit u përfundua në vitin 2023.
Pas gjithë këtyre viteve, duhet të kemi guximin të bëjmë një pyetje të drejtpërdrejtë:
Sa kohë tjetër mund të presim?
Bota po lëviz.
Evropa po përballet me sfida të reja të sigurisë, me luftën në kontinent, me presione ekonomike dhe me ndryshimin e rendit global.
Në këtë realitet, zgjerimi i Bashkimit Evropian nuk është më vetëm një çështje teknike.
Është edhe çështje e sigurisë, stabilitetit dhe fuqisë së vetë Evropës.
Dhe pikërisht këtu Ballkani Perëndimor duhet ta kuptojë se nuk mund të qëndrojë gjithmonë në pritje.
Maqedonia e Veriut nuk mund të presë që Evropa ta bëjë punën tonë
Evropa mund të na japë mbështetje.
Mund të na japë fonde.
Mund të na hapë dyer.
Mund të na ofrojë ekspertizë dhe mundësi.
Por një gjë nuk mund ta bëjë në vendin tonë:
Nuk mund të ndërtojë institucionet tona.
Këtë duhet ta bëjmë ne.
Nuk mund të luftojë korrupsionin në vendin tonë në vend të institucioneve tona.
Nuk mund të krijojë një administratë profesionale në vendin tonë.
Nuk mund të krijojë konsensus politik aty ku partitë politike shohin vetëm interesin e ditës.
Dhe mbi të gjitha, Evropa nuk mund të na imponojë një kulturë të re politike nëse ne vetë nuk jemi të gatshëm ta ndërtojmë atë.
Prandaj integrimi evropian duhet të dalë nga logjika e luftës partiake.
BE-ja nuk duhet të jetë projekt i një partie, i një qeverie apo i një lideri. Duhet të jetë projekt shtetëror.
Paratë e Evropës janë mundësi, por kërkojnë reforma
Bashkimi Evropian tashmë po investon konkretisht në Ballkanin Perëndimor.
Mbështetja evropiane për Maqedoninë e Veriut është e lidhur me reformat dhe me përparimin në fusha që ndikojnë drejtpërdrejt në zhvillimin e vendit.
Kjo duhet të na bëjë të mendojmë ndryshe.
Pyetja nuk është vetëm sa para mund të marrim nga Evropa.
Pyetja është:
A dimë t’i shndërrojmë këto mundësi në zhvillim real për qytetarët?
Në vende pune.
Në ekonomi më konkurruese.
Në arsim më cilësor.
Në institucione më të forta.
Në infrastrukturë.
Në një të ardhme ku të rinjtë nuk e shohin largimin nga vendi si të vetmen rrugë drejt një jete më të mirë.
Të rinjtë janë testi më i madh i politikës sonë.
Nëse duam të kuptojmë sa e suksesshme është politika jonë evropiane, nuk duhet të shohim vetëm statistikat.
Duhet të shohim të rinjtë.
Çfarë mendojnë ata për të ardhmen?
A besojnë se mund të ndërtojnë karrierë këtu?
A besojnë se drejtësia funksionon?
A besojnë se puna shpërblehet sipas meritës?
A besojnë se institucionet janë aty për qytetarin dhe jo qytetari për institucionin?
Nëse përgjigjja është “jo”, atëherë kemi ende shumë punë për të bërë.
Sepse integrimi evropian nuk duhet të jetë vetëm anëtarësim në një organizatë.
Duhet të jetë ndryshim i mënyrës së jetesës dhe i standardit të shtetit.
Ballkani nuk ka më luksin të mbetet në vend
Sot vendet e Ballkanit Perëndimor nuk po ecin me të njëjtin ritëm drejt Bashkimit Evropian.
Disa po përparojnë më shpejt.
Disa kanë bërë reforma më të thella.
Disa kanë krijuar më shumë konsensus politik.
Dhe kjo duhet të na shërbejë si mësim, jo si arsye për zili.
Nëse një vend i rajonit ecën përpara, pyetja nuk duhet të jetë:
“Pse ata po marrin më shumë?”
Pyetja duhet të jetë:
“Çfarë po bëjnë ata që ne ende nuk po e bëjmë?”
Kjo është mënyra e një shteti që dëshiron të ecë përpara.
Na duhet një politikë më e madhe se zgjedhjet e radhës
Maqedonia e Veriut ka nevojë për një politikë që mendon përtej ciklit zgjedhor.
Sepse shteti nuk ndërtohet për katër vjet.
Shteti ndërtohet për gjenerata.
Kjo do të thotë se për çështjet strategjike duhet të ekzistojë një minimum konsensusi politik: për integrimin evropian, sundimin e ligjit, reformën e administratës, arsimin, ekonominë dhe luftën kundër korrupsionit.
Debati politik është i domosdoshëm.
Kritika është e domosdoshme.
Por bllokimi i çdo procesi vetëm sepse një reformë propozohet nga kundërshtari politik nuk është vizion shtetëror.
Është politikë e ditës.
Dhe ne nuk mund ta ndërtojmë të ardhmen e vendit me politikën e ditës.
Evropa nuk është vetëm destinacion. Është standard.
Ndoshta kjo është gjëja më e rëndësishme që duhet ta kuptojmë.
Evropa nuk është vetëm një flamur.
Nuk është vetëm një tavolinë negociatash.
Nuk është vetëm një anëtarësim që duhet ta festojmë një ditë.
Evropa është standard.
Standard i drejtësisë.
Standard i institucioneve.
Standard i përgjegjësisë.
Standard i politikës.
Standard i jetës së qytetarit.
Prandaj, në vend që vazhdimisht të pyesim se kur do të na pranojë Evropa, duhet të fillojmë të pyesim:
Sa jemi ne të gatshëm ta ndryshojmë veten?
Sepse Evropa po ndryshon.
Rendi politik po ndryshon.
Prioritetet e sigurisë po ndryshojnë.
Ekonomia evropiane po ndryshon.
Dhe edhe Ballkani do të duhet të ndryshojë.
Maqedonia e Veriut ka një zgjedhje.
Mund të vazhdojë të presë, të debatojë dhe të kërkojë fajtorë.
Ose mund të vendosë të ndërtojë institucione të forta, të krijojë konsensus politik dhe ta shfrytëzojë momentin historik që ende e ka përpara.
Sepse pyetja nuk është më vetëm nëse Evropa është gati për Ballkanin.
Pyetja është: a është Maqedonia e Veriut gati për Evropën e re?
Dhe përgjigjja nuk do të jepet me deklarata politike.
Do të jepet me vepra.