Tomas Hobs sa është i dobishëm ky sot për zgjidhjen e tensioneve dhe konflikteve aktuale nëpër rajonet e krizave

Ejup Berisha

Tomas hobs në shek e 17 është munduar të gjej zgjidhje për eliminimin e kaosit të përgjithëshëm që ishte i pranishëm në atë kohë. Sipas tij,  kur nuk ekziston një autoritet i aftë për të vendosur rregulla dhe për t’i zbatuar ato, krijohet pasiguri. Kjo ide mund të aplikohet edhe sot në marrëdhëniet ndërkombëtare. Në botë nuk ekziston një qeveri botërore që mund t’u imponojë të gjitha shteteve një rregull të përbashkët. Për këtë arsye, shtetet duhet të mbështeten te forca e tyre, aleancat, traktatet dhe te diplomacia. Kjo shihet qartë në konfliktet e sotme, si lufta Rusi–Ukrainë, tensionet në Lindjen e Mesme, rivaliteti ndërmjet SHBA-së dhe Kinës, si dhe konkurrenca ndërmjet fuqive të mëdha. Hobsi do të thoshte se një shtet që ndihet i kërcënuar kërkon të rrisë sigurinë e vet. Por kur një shtet rrit fuqinë ushtarake, shtetet e tjera mund ta shohin këtë si kërcënim. Prandaj të njejtat përgjigjen duke e rritur edhe ato fuqinë e tyre. Kështu krijohet një spirale mosbesimi.

Çfarë zgjidhjeje do të sugjeronte Hobsi?

Së pari, siguria. Pa siguri është shumë e vështirë të ndërtohet paqe e qëndrueshme. Diplomacia duhet të krijojë mekanizma që u japin shteteve garanci se interesat dhe sovraniteti i tyre do të respektohen. Së dyti, dialogu dhe marrëveshjet. Edhe nëse shtetet kanë interesa të kundërta, ato mund të negociojnë për ta shmangur luftën. Në këtë kuptim, diplomacia është instrument për ta kthyer konfliktin nga përplasja ushtarake në negociim politik. Së treti, barazpeshimi i fuqisë. një shtet ose një grup shtetesh nuk duhet të ketë mundësi të dominojë plotësisht në raport me shtetet e tjera. Aleancat dhe institucionet ndërkombëtare mund të ndihmojnë në krijimin e një barazpeshe që e pengon një fuqi ta përdorë forcën pa kufizim. Së katërti, rregullat ndërkombëtare bota bashkëkohore nuk mund të funksionojë vetëm me logjikën “më i forti fiton”. Duhet të ekzistojë ligji ndërkombëtar, OKB-ja, traktatet, organizatat rajonale dhe mekanizmat diplomatikë që ndihmojnë në parandalimin dhe zgjidhjen e konflikteve.

Zgjidhja e Hobsit sot e ka një kufizim

Nuk mund ta përdorim Hobsin si përgjigje të plotë për shekullin XXI. Ai i jepte shumë rëndësi autoritetit dhe fuqisë së shtetit. Demokracia moderne kërkon  të merren parasyshë edhe të drejtat e njeriut, lirinë, pluralizmin politik, sundimin e ligjit dhe kontrollin e pushtetit. Prandaj, një zgjidhje bashkëkohore nuk duhet të jetë thjesht “më shumë shtet dhe më shumë forcë”. Duhet të jetë siguri, diplomaci, dialog, barazpeshë fuqie, respekt për sovranitetin, të drejtën ndërkombëtare dhe demokracinë. Në këtë kuptim, Hobs mund të jetë shumë i rëndësishëm për diplomacinë e sotme ai na mëson se pa rend dhe pa siguri nuk mund të ketë paqe, Pra bota bashkëkohore duhet ta ndërtojë këtë siguri jo vetëm përmes forcës, por edhe përmes diplomacisë, institucioneve dhe bashkëpunimit ndërkombëtar.Hobs pra nuk do t’i zgjidhte vetë krizat e sotme, por filozofia e tij mund të na ndihmojë të kuptojmë rrënjët e tyre frikën, pasigurinë, mosbesimin dhe konkurrencën për fuqi. Zgjidhja bashkëkohore është ta transformojmë këtë konkurrencë nga konflikt ushtarak në konkurrencë politike dhe diplomatike të kontrolluar nga rregulla.