Galdini: A më pranon të plotë?

Nga Arian Galdini

Një student që ka mësuar vite me radhë në gjuhën e vet vjen te pragu i profesionit me libra, shënime, lodhje, pritje dhe një ëndërr të qetë.

Ai nuk kërkon të hyjë në histori.

Nuk kërkon epërsi.

Nuk kërkon që dikush tjetër të largohet nga vendi i vetë.

Kërkon vetëm që dija e tij të provohet në gjuhën ku është formuar.

Pastaj shteti i thotë se aty gjuha e tij nuk hyn.

Ky çast duket i vogël. Një provim. Një rregull. Një datë. Një formular.

Një derë zyre ku mund të thuhet se gjithçka është procedurë.

Por disa çaste të vogla e zbulojnë shtetin më shumë se kushtetutat.

Aty ku njeriu i zakonshëm kërkon të hyjë në profesion, shteti tregon nëse e njeh si qytetar të plotë, apo vetëm si prani të duruar deri në kufirin ku ai nuk kërkon autoritet.

Kjo është pyetja e vërtetë.

A më pranon të plotë?

Jo, a më lejon të flas në shtëpi.
Jo, a më lejon të këndoj në festë.
Jo, a më përmend në një nen, në një premtim, në një frazë të bukur bashkëjetese.

Pyetja është më e thellë, a më lejon të hyj me gjuhën time aty ku shteti ndan dije, përgjegjësi, profesion, ligj dhe të ardhme?

Gjuha nuk është vetëm kujtim familjar.

Nuk është vetëm mall, këngë, abetare, emër në gur, zë i nënës, shenjë e prejardhjes.

Gjuha është mënyra si njeriu hyn në botë pa u përgjysmuar.

Me të nuk mban vetëm të shkuarën.

Mban aftësinë për të qenë njeri publik, për të menduar, për të dëshmuar, për të mbrojtur, për të gjykuar, për të nënshkruar, për të marrë përgjegjësi përpara ligjit dhe përpara tjetrit.

Nuk ka qytetar të plotë aty ku shteti ia pranon njeriut gjuhën si kujtim, por jo si autoritet.

Shteti modern nuk e poshtëron gjithmonë qytetarin duke ia ndaluar gjuhën në shtëpi.

Ndonjëherë e poshtëron më hollë.

E lë të jetë vetja atje ku nuk vendoset asgjë. E pranon në këngë, por e ngurron në gjykatë. E pranon në shkollë, por e ndal në çertifikim. E pranon në trashëgimi, por jo në profesion. Ia lejon kujtesën dhe ia kufizon autoritetin.

Kjo është forma më e rrezikshme e pabarazisë, jo ndalimi i hapur, por pranimi i përgjysmuar.

Shteti që të lejon të jesh vetja vetëm aty ku nuk vendoset asgjë, nuk të ka pranuar plotësisht.

Të ka vendosur në zbukurim.

Një gjuhë që lejohet në kulturë, por pengohet në provim, nuk është ende gjuhë e barabartë.

Është gjuhë e duruar.

Nëse një qytetar mund të arsimohet në gjuhën e vetë, por nuk mund të çertifikohet profesionalisht në të, atëherë barazia është ndalur pikërisht aty ku shteti bëhet serioz.

Ajo është lejuar në vendin ku njeriu formohet, por është frenuar te dera ku ai kërkon të shërbejë, të mbajë përgjegjësi, të hyjë në jetën publike si i barabartë.

E drejta për t’u testuar në gjuhën në të cilën ke studiuar nuk është privilegj.

Është vazhdimësi logjike, juridike dhe morale e së drejtës për arsim.

Shteti që e pranon njeriun si nxënës, por dyshon te gjuha e tij kur ai bëhet profesionist, nuk po ruan rendin.

Po i thotë qytetarit, mund të formohesh në gjuhën tënde, por autoritetin duhet ta kërkosh në një gjuhë tjetër.

Kjo nuk është barazi. Është leje e kufizuar.

Prandaj provimi nuk është formular.

Nuk është hollësi teknike.

Nuk është shkresë që mund të fshihet pas rregullores.

Provimi është vendi ku shteti i thotë njeriut, të njoh, ose të përgjysmoj.

Pabarazia moderne nuk e dëbon gjithmonë njeriun nga shtëpia.

Shpesh e lë brenda, por ia mbyll dhomën ku merret vendimi.

Për studentët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut, kjo nuk është ide e largët.

Ka trup.

Ka auditore, libra, net pa gjumë, familje që presin, prindër që kanë besuar se arsimi është rrugë dinjiteti, qytete që ende shpresojnë se të rinjtë e tyre nuk do të ikin.

Ka një prag ku një njeri i ri kërkon të hyjë në drejtësi pa e lënë shqipen jashtë derës.

Shqipja nuk kërkon mëshirë.

Nuk kërkon karrige nderi.

Nuk kërkon të sundojë mbi askënd.

Kërkon të mos dëbohet nga vendi ku qytetari bëhet profesionist dhe shteti bëhet i drejtë.

Kjo nuk është betejë kundër gjuhës maqedonase.

As kundër identitetit maqedonas.

As kundër të drejtës së tjetrit për të qenë i sigurt në shtëpinë e vet historike.

Një shtet i përbashkët nuk ndërtohet duke ia zvogëluar kujtesën njërit për ta qetësuar tjetrin.

Ndërtohet kur askush nuk detyrohet të bëhet më pak vetja për t’u pranuar nga institucioni.

Një shtet i përbashkët nuk mbahet duke e bërë njërën gjuhë shtëpi dhe tjetrën korridor.

Maqedonia e Veriut nuk bëhet më e fortë kur shqipja bëhet më e vogël.

Nuk bëhet më e qëndrueshme duke e zvogëluar një pjesë të qytetarëve të vet në çastin kur ata kërkojnë të hyjnë në profesion.

Nuk bëhet më europiane duke e trajtuar barazinë si lëshim dhe dinjitetin si shqetësim.

Një shtet që e sheh dinjitetin e një gjuhe si kërcënim, nuk ka problem me gjuhën.

Ka problem me idenë e barazisë.

Europa, në këtë pikë, nuk është fjalë e jashtme.

Nuk është kapitull negociate.

Nuk është fotografi me flamur blu, as fjali e mirë në konferencë.

Europa është mënyra si shteti e trajton qytetarin kur ai nuk ka pushtet përveç së drejtës së vet.

Aty ku një provim nuk e detyron njeriun të lërë një pjesë të vetes te dera.

Aty ku ligji nuk e njeh gjuhën vetëm kur ajo nuk kërkon vend.

Aty ku diploma, gjykata, administrata dhe profesioni nuk e kthejnë qytetarin në përkthim të vetvetes.

Një vend që synon Europën nuk mund t’i thotë studentit, ti mund të mësosh në gjuhën tënde, por nuk mund të hysh në profesion me të.

Marrëveshja e Ohrit nuk ishte stoli paqeje. Nuk ishte fletë për t’u përmendur në përvjetorë.

Ishte pranimi se Maqedonia e Veriut nuk mund të ndërtohej si pronë e një etnie të vetme.

Ishte kuptimi se shteti i përbashkët nuk mbahet vetëm me kufij dhe institucione, por me qytetarë që nuk ndihen të administruar si të huaj brenda rendit ku paguajnë, mësojnë, punojnë dhe mbajnë pjesën e vet të së ardhmes.

Kush prek gjuhën, nuk prek vetëm një nen. Prek nervin mbi të cilin u bë i mundur shteti i përbashkët.

Por kjo çështje është edhe më e gjerë se një marrëveshje, një qeveri, një provim, një protestë.

Ajo na detyron të ndajmë dy gjëra që shumë shtete i ngatërrojnë me kujdes, tolerimin dhe barazinë.

Tolerimi thotë, mund të jesh vetja, për sa kohë nuk kërkon shumë.

Barazia thotë, mund të jesh vetja edhe aty ku shteti ndan përgjegjësi, profesion, autoritet dhe të ardhme.

Tolerimi e do qytetarin në folklor.

Barazia e pranon në institucion.

Tolerimi i jep një kënd në festë.

Barazia i hap derën te ligji.

Tolerimi e pranon gjuhën si ngjyrë.

Barazia e pranon si mjet të plotë të jetës publike.

Shqipja nuk mbrohet vetëm duke u valëvitur.

Mbrohet kur bëhet gjuhë universiteti, gjykate, prove, diplome, pune, shërbimi dhe përgjegjësie.

Folklori e do gjuhën në festë.

Shtetformimi e kërkon në punë.

Një gjuhë nuk barazohet kur lejohet të këndohet.

Barazohet kur lejohet të mbajë përgjegjësi.

Këtu patriotizmi ndahet nga zhurma.

Të duash gjuhën nuk do të thotë vetëm ta ngresh lart në ditë të shënuara.

Do të thotë ta çosh deri në vendin ku shteti prodhon besim.

Deri te provimi. Deri te akti. Deri te gjykata. Deri te profesioni.

Deri te çasti kur një qytetar nuk kërkon më të njihet si kujtim, por si njeri që ka të drejtë të veprojë i plotë në hapësirën publike.

Për këtë arsye studenti është figura më e pastër e kësaj çështjeje.

Ai nuk kërkon pushtet. Nuk kërkon epërsi. Nuk kërkon që dikush tjetër të heshtë.

Ai kërkon vetëm që rruga e tij arsimore të mos prishet në fund nga një shtet që e pranon deri te mësimi, por e ndal te profesioni.

Ai kërkon që dija e tij të mos bëhet e dyshimtë vetëm sepse është formuar në shqip.

Një kërkesë e tillë nuk është kërcënim.

Është prova më e butë që një shtet mund të marrë përpara se padrejtësia të bëhet më e ashpër.

Dhe e drejta dobësohet dy herë, kur shteti e mohon dhe kur të vetët e mbrojnë pa rend.

Prandaj kjo çështje nuk mund të lihet mbi shpatullat e studentëve.

Nuk mund të përdoret si flamur i përkohshëm.

Nuk mund të bëhet emocion i Tiranës, deklaratë e Prishtinës, zemërim i diasporës, dhe pastaj të mbetet sërish vetëm.

Gjuha nuk mbrohet me shpërthim.

Mbrohet me vijë.

Duhet fjalor i së drejtës, jo vetëm i zemërimit.

Duhet këmbëngulje institucionale, jo vetëm prani në ditën kur lajmi është i nxehtë.

Një popull që e do gjuhën e vet duhet ta dojë edhe rendin që e mbron atë.

Kjo nuk e zbut padrejtësinë.

E bën përgjigjen më të fortë.

Sepse çështja nuk mbaron te provimi.

Një gjuhë nuk dobësohet vetëm kur pengohet.

Dobësohet edhe kur fëmijët e saj detyrohen të ikin.

Dobësohet kur studenti, pasi fiton një të drejtë në letër, nuk gjen më arsye të mbetet në vendin ku ajo e drejtë duhet të jetojë.

Dobësohet kur qytetet humbin rininë, shkollat humbin frymën, familjet humbin vijimësinë, profesioni humb shpresën dhe gjuha mbetet e shkruar, por më pak e pranishme në jetën që duhet ta mbajë.

Një gjuhë pa njerëz bëhet kujtim.

Një e drejtë pa të ardhme bëhet letër.

Prandaj provimi në shqip është më shumë se provim.

Është pyetja nëse një i ri shqiptar do ta shohë Maqedoninë e Veriut si vend ku mund të hyjë me emrin, dijen dhe gjuhën e vet, apo si korridor ku duhet të lërë diçka nga vetja për të kaluar.

Është pyetja nëse shteti do të prodhojë qytetarë të plotë apo njerëz që mësohen të jetojnë me pjesë të fshehura.

Një Republikë e drejtë nuk i kërkon qytetarit të zvogëlohet për t’u bërë i pranueshëm.

Dhe një shtet europian nuk trembet nga gjuha e qytetarit të vet.

Trembet nga padrejtësia. Nga korrupsioni. Nga ikja e të rinjve. Nga diploma që nuk vlen. Nga gjykata që nuk besohet.

Nga administrata që poshtëron.

Nga ligji që zbatohet ndryshe sipas emrit, gjuhës, lidhjes dhe forcës së njeriut.

Nëse frika e shtetit është shqipja, atëherë problemi nuk është shqipja.

Problemi është se barazia ende i duket humbje.

Shqiptarët nuk duhet të sillen si mysafirë të zhurmshëm.

Duhet të sillen si bashkëpronarë seriozë.

Bashkëpronari nuk lutet për vendin e vet.

Nuk poshtëron tjetrin.

Nuk djeg urat ku duhet të kalojë drejtësia.

Ai kërkon llogari me qetësi, me dokument, me këmbëngulje, me dinjitet.

Sepse e di se shteti i përbashkët nuk ndërtohet duke e mundur tjetrin, por duke mos lejuar që asnjëri të trajtohet si i huaj në shtëpinë e vet.

Këtu qëndron masa e vërtetë e Maqedonisë së Veriut.

Jo te fjalia me të cilën përshëndet Europën, por te përgjigjja që i jep studentit para provimit.

Jo te premtimi për bashkëjetesë, por te vendi që i jep gjuhës së qytetarit në çastin kur ai hyn në profesion.

Jo te qetësia e sipërme, por te drejtësia e brendshme.

Shqipja nuk kërkon të mbizotërojë mbi askënd.

Kërkon të mos ulet nën askënd.

Nëse Maqedonia e Veriut do të jetë vërtet europiane, duhet të mësojë se barazia nuk ia merr shtetin askujt.

Përkundrazi, ia bën shtetin më të vërtetë të gjithëve.

Sepse një shtet që pranon qytetarin vetëm kur ai nuk kërkon autoritet në gjuhën e vet, nuk ka ndërtuar qytetari të përbashkët.

Ka ndërtuar leje të kufizuar.

Një student kthehet nga protesta.

Në çantë nuk ka gur. Nuk ka armë.

Nuk ka kërcënim.

Ka libra, vite studimi, gjuhën e nënës dhe një pyetje që ia drejton shtetit me më shumë dinjitet se çdo britmë:

A më pranon të plotë?

Një shtet që di t’i përgjigjet po kësaj pyetjeje nuk humb asgjë.

Fiton qytetarin.

Një shtet që i kërkon qytetarit ta lërë gjuhën e vet jashtë derës së profesionit, nuk po ruan rendin.

Po e bën derën më të ngushtë se drejtësinë.