Kosova në fushatën zgjedhore në Serbi: Retorikë nacionaliste, pak zgjidhje konkrete

Nga premtimet se Serbia nuk do ta njohë kurrë Kosovën deri te mesazhet se flamuri serb do të valëvitet në Prizren – këto janë disa nga narrativat që mund të dëgjohen në fushatën e partive të ndryshme politike në Serbi, në prag të zgjedhjeve parlamentare të caktuara për 25 tetor.

Politikanët garojnë me qëndrimet e tyre, por pas retorikës nacionaliste dhe akuzave të ndërsjella është e vështirë të gjenden përgjigje konkrete për pyetjen se çfarë ofrojnë për marrëdhëniet e ardhshme mes Beogradit dhe Prishtinës.

Kosova shpalli pavarësinë nga Serbia në vitin 2008, por Beogradi zyrtar nuk e njeh atë.

Që nga viti 2011, Kosova dhe Serbia zhvillojnë dialog për normalizimin e marrëdhënieve, me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian. Në kuadër të këtij procesi janë nënshkruar dhjetëra marrëveshje – nga integrimi i gjyqësorit, liria e lëvizjes dhe librat amë, deri te energjia elektrike, telekomunikacioni, njohja e diplomave dhe simbolet shtetërore.

Serbia është zotuar, ndër të tjera, se do ta respektojë integritetin territorial të Kosovës dhe nuk do ta pengojë anëtarësimin e saj në organizatat ndërkombëtare.

Çfarë thonë në Kosovë dhe a ndryshon qasja e pushtetit nga ajo e opozitës?

Ministri i Punëve të Jashtme i Kosovës, Glauk Konjufca, vlerësoi se gjatë fushatës parazgjedhore në Serbi “dolën në pah ambiciet e ripërtërira territoriale ndaj Kosovës”.

“Serbia nuk mund të pretendojë se angazhohet për paqe dhe integrim evropian, ndërkohë që zyrtarët e saj më të lartë e kontestojnë hapur sovranitetin e Republikës së Kosovës”, shkroi ai në llogarinë e tij në rrjetin X.

Analistët politikë që përcjellin marrëdhëniet mes Prishtinës dhe Beogradit, Aleksandar Shluka dhe Ognjen Gogiq, thanë për Radion Evropa e Lirë (REL) se Kosova është e pranishme si temë në fushatën parazgjedhore në Serbi, por se mungojnë zgjidhjet konkrete.

Pushteti, thotë Shluka, “e arsyeton politikën e vet përmes narrativës populiste-nacionaliste”. Ndërsa opozita, shton ai, e lë Kosovën mënjanë ose i qaset asaj përmes premtimeve të përgjithshme dhe me ngarkesë të fortë simbolike.

“Në vend që të paraqiten alternativa të qëndrueshme politike, Kosova kryesisht përdoret si instrument i kritikës politike. Opozita e përdor për të kundërshtuar politikën e pushtetit, ndërsa pushteti paralajmëron se ardhja e opozitës në pushtet do ta përkeqësonte edhe më shumë situatën – duke pretenduar se përfaqësuesit e saj do ta njihnin pavarësinë e Kosovës ose do të bënin lëshime edhe më të mëdha ndaj Prishtinës”, thotë ai.

Nga ana tjetër, Ognjen Gogiq konsideron se mesazhe të tilla gjatë fushatës nuk janë relevante, sepse “një gjë janë fjalët dhe tjetër janë veprat”.

Ai rikujton gjithashtu se pushteti, përfshirë Ivica Daçiqin, kryetarin e Partisë Socialiste, ka pranuar në vitet e mëparshme marrëveshje që, sipas interpretimit të tij, nënkuptojnë “njohje de facto të Kosovës”.

A janë realiste mesazhet e fushatës?

Politologu Ognjen Gogiq vlerëson se Kosova, si temë në politikën e Serbisë, “ka dalë prej kohësh jashtë kornizave të realitetit”.

“Kjo është prej kohësh një temë që është më shumë virtuale sesa çështje e ndonjë politike reale që ata e ndjekin ose mund ta ndjekin. Ata e ndjekin politikën ndaj Kosovës për shkak të rrethanave; në fakt, janë rrethanat ato që i përcaktojnë marrëdhëniet e tyre me Kosovën”, tha ai për REL-in.

Sipas Aleksandar Shlukës nga organizata joqeveritare Iniciativa e Re Sociale, pjesëtarët e komunitetit serb në Kosovë nuk përfitojnë shumë nga mesazhet nacionaliste.

Kjo vlen veçanërisht, siç thotë ai, nëse pas tyre nuk qëndron një politikë konkrete dhe e realizueshme, si dhe mekanizma për mbrojtjen e të drejtave të tyre.

“Simbolika në vetvete nuk është e parëndësishme, por nuk mund ta zëvendësojë strategjinë. Gjatë tre deri në katër vjetëve të fundit, serbët në Kosovë janë përballur me një sërë veprimesh të njëanshme nga Prishtina, përfshirë heqjen e mundësisë për përdorimin e dinarit në transaksionet me para të gatshme, mbylljen e institucioneve që funksionojnë brenda sistemit të Serbisë dhe paralajmërimet për integrimin e mëtejshëm të shëndetësisë dhe arsimit në kuadrin institucional të Kosovës”, thotë ai.

Këto masa Qeveria e Kosovës, e udhëhequr nga Albin Kurti, i zbaton gjatë viteve të fundit, ndërsa përfaqësuesit e komunitetit serb në Kosovë, në përgjithësi, i konsiderojnë ato diskriminuese.

Kritika kanë ardhur edhe nga bashkësia ndërkombëtare, e cila i ka kërkuar Prishtinës që për këto çështje të konsultohet me komunitetin serb dhe që zgjidhjet të kërkohen përmes dialogut mes Beogradit dhe Prishtinës.

“Askush nuk flet për normalizimin e marrëdhënieve”

Ognjen Gogiq vëren gjithashtu se gjatë fushatës parazgjedhore në Serbi askush nuk flet për normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën.

“Pushteti i ardhshëm në Serbi nuk do të mund të tërhiqet nga dialogu, sepse në atë rast do të rrezikoheshin marrëdhëniet me Bashkimin Evropian. Asnjë pushtet nuk mund t’ia lejojë vetes këtë”, konsideron ai.

Detyrimet e marra në kuadër të dialogut janë pjesë e procesit më të gjerë të integrimit evropian të Serbisë, thonë bashkëbiseduesit e REL-it, duke theksuar se pushteti i ardhshëm do të përballet me këto detyrime.

Megjithatë, Shluka shton se është e rëndësishme të bëhet dallimi mes zbatimit të marrëveshjeve të dakorduara dhe “veprimeve të njëanshme të autoriteteve të Kosovës”, siç është mbyllja e institucioneve që funksionojnë në Kosovë brenda sistemit të Serbisë.

“Si pasojë, një qasje e tillë mund ta dobësojë më tej nxitjen e Beogradit për t’u angazhuar në mënyrë konstruktive në dialog dhe të kontribuojë në ngecjen e mëtejshme të procesit të normalizimit”, konsideron Shljuka.

Kosova dhe Serbia pranuan në vitin 2023 Marrëveshjen për rrugën drejt normalizimit të marrëdhënieve, ndërsa më pas u dakordua edhe Aneksi për zbatimin e saj.

Ndonëse marrëveshja nuk është nënshkruar, Bashkimi Evropian ka deklaruar se ajo është ligjërisht e detyrueshme për të dyja palët. / REL