Gjermania pas tronditjes zgjedhore: AfD e para në verilindje, CDU e Mertz lufton për pragun, në Berlin fiton E Majta

AfD fitoi vendin e parë në Mecklenburg-Pomerania Perëndimore, E Majta fitoi në Berlin, ndërsa CDU e kancelarit Friedrich Merz përballet me një nga rezultatet më të vështira zgjedhore krahinore në historinë e saj. Të dy votimet tregojnë drejtime të ndryshme politike, por edhe një problem të përbashkët për partitë tradicionale gjermane – fragmentimi në rritje i trupit zgjedhor.

Gjermania u zgjua pas një nate zgjedhore që solli dy fitues të ndryshëm, por një mesazh të përbashkët: hapësira politike që për dekada e kontrollonin partitë e mëdha tradicionale po bëhet gjithnjë e më e copëtuar.

Në Mecklenburg-Pomerania Perëndimore, Alternative für Deutschland (AfD), të cilën Reuters e përshkruan si parti ekstremiste të djathtë, fitoi më shumë vota. Në Berlin, vendin e parë e fitoi E Majta. Për Bashkimin Kristian-Demokrat – CDU – dhe veçanërisht për kancelarin Friedrich Merz, rezultatet përfaqësojnë një presion të ri të fortë politik.

**AfD me rreth 38%, CDU në prag të parlamentit krahinor**

Sipas projektimeve të fundit dhe rezultateve të natës zgjedhore që i transmeton Reuters, AfD në Mecklenburg-Pomerania Perëndimore fitoi rreth 38,3%, para SPD-së në pushtet me rreth 35,4%. Goditjen më të madhe e pësoi CDU. Partia e Mertz-it ra në rreth 4,9 për qind. Nëse ky rezultat konfirmohet me rezultatin zyrtar të përkohshëm, CDU do të mbetej nën pragun zgjedhor prej 5 për qind dhe pa përfaqësim proporcional parlamentar – një precedencë historike për partinë në nivel krahinor në Gjermaninë e pasluftës. Pikërisht për këtë arsye shifra 4,9% ka peshë politike shumë më të madhe se një rezultat i thjeshtë i dobët rajonal. Bëhet fjalë për partinë e kancelarit aktual gjerman dhe për një forcë politike që për dekada është një nga shtyllat e sistemit partiak gjerman.

Administrata zgjedhore krahinore njofton se rezultati zyrtar i përkohshëm do të paraqitet sot në orën 12:30, prandaj shifrat e natës zgjedhore ende duhen trajtuar si të përkohshme.

**Merz e quajti rezultatin “katastrofë”**

Friedrich Merz nuk u përpoq të zbutë peshën e rezultatit. Kancelari gjerman e përshkroi performancën e CDU-së në Mecklenburg-Pomerania Perëndimore si “katastrofë”, por njëkohësisht tha se nuk ka ndërmend të tërhiqet dhe se qeveria federale do të vazhdojë me reformat. Kjo është e rëndësishme sepse zgjedhjet krahinore nuk vendosin drejtpërdrejt për mbijetesën e kancelarit federal. Por pesha politike e rezultatit mund të jetë dukshëm më e madhe se pasoja formale institucionale.

Merz tashmë përballet me presione për shkak të gjendjes së ekonomisë, kostove të jetesës, energjisë, reformave të pensioneve dhe sociale, si dhe pakënaqësisë në pjesë të bazës së tij konservatore. Rezultati zgjedhor tani hap më tej pyetjen se si CDU do t’i përgjigjet humbjes së votuesve – veçanërisht në Gjermaninë lindore.

**Weidel: AfD është “parti e re popullore”**

Bashkëkryetarja e AfD-së, Alice Weidel, e shfrytëzoi suksesin zgjedhor për të pretendar se partia e saj po merr pjesërisht rolin që historikisht ka pasur CDU si “parti popullore” e gjerë gjermane. Kjo është një vlerësim politik i Weidel-it, jo një përfundim që mund të nxirret automatikisht nga një rezultat i vetëm krahinor. Shifrat, nga ana tjetër, tregojnë diçka që është më e vështirë për t’u kontestuar: AfD e ka zgjeruar ndjeshëm mbështetjen në Mecklenburg-Pomerania Perëndimore dhe mbetet veçanërisht e fortë në pjesën lindore të Gjermanisë.

Rritja e AfD-së e vë përsëri në qendër edhe “Brandmauer”-in gjerman – murin e zjarrit politik me të cilin partitë e tjera kryesore përjashtojnë mundësinë e qeverisjes së koalicionit me AfD. Kjo krijon një paradoks: sa më shumë rritet mbështetja zgjedhore për AfD, aq më e komplikuar mund të bëhet matematika për krijimin e qeverive pa të.

**Berlini voton ndryshe: E Majta është e para**

Java zgjedhore nuk mund të përshkruhet vetëm si triumf i AfD-së. Në të njëjtën kohë me zgjedhjet në Mecklenburg-Pomerania Perëndimore, në Berlin ndodhi një kthesë krejt tjetër politike. E Majta fitoi rreth 25,3% të votave dhe doli si partia më e fortë, para CDU-së me rreth 19%. AfD fitoi pak më shumë se 16%, ndërsa SPD rreth 12%. Berlini kështu dërgoi një mesazh politik që ndryshon ndjeshëm nga krahinë verilindore gjermane.

Tema kryesore në kryeqytet ishte strehimi. Qiratë e larta, mungesa e banesave të përballueshme dhe kërkesat për ndërhyrje më të madhe të autoriteteve qytetare në tregun e pasurive të paluajtshme ishin në qendër të fushatës së së Majtës.

**Dy fitues të ndryshëm – i njëjti problem për qendrën politike**

Pikërisht këtu qëndron ndoshta mesazhi më i rëndësishëm i javës zgjedhore gjermane. Në Mecklenburg-Pomerania Perëndimore e para është AfD. Në Berlin e para është E Majta. Këto janë parti me programe, ideologji dhe baza zgjedhore shumë të ndryshme. Por rezultatet e tyre tregojnë njëkohësisht dobësimin e qendrës tradicionale partiake në dy drejtime të ndryshme politike.

CDU dhe SPD, partitë që formësuan pjesën më të madhe të historisë federale gjermane të pasluftës, gjithnjë e më vështirë mund të mbështeten në blloqet e dikurshme të qëndrueshme zgjedhore.

Sistemi partiak gjerman po bëhet më i fragmentuar, ndërsa formimi i qeverive të qëndrueshme po bëhet më i komplikuar.

**Pse po rritet AfD?**

Nuk ekziston një shpjegim i vetëm që mund të përshkruajë plotësisht rritjen e AfD-së. Në fushatën zgjedhore u ndërthurën disa tema: migracioni, kostot e larta të jetesës, çmimi i energjisë, stagnimi ekonomik, qëndrimi ndaj Rusisë, ndihma gjermane për Ukrainën dhe pakënaqësia ndaj politikës federale. Reuters thekson se shqetësimet ekonomike dhe kostot e jetesës kanë luajtur rol të rëndësishëm në disponimin e votuesve, ndërsa në Gjermaninë lindore peshë shtesë kanë çështjet e marrëdhënieve energjetike me Rusinë dhe lufta në Ukrainë.

AfD mbron një politikë më të rreptë migratore dhe rivendosjen e lidhjeve energjetike me Rusinë, ndërsa kritikisht i qaset edhe pjesëve të politikës gjermane dhe evropiane ndaj Ukrainës.

Megjithatë, motivet zgjedhore nuk janë identike te të gjithë votuesit dhe nuk duhen reduktuar vetëm në një temë.

**Ekonomia është testi i madh për Merz-in**

Për qeverinë e Merz-it ndoshta problemi më i madh mbetet ekonomia. Industria gjermane prej vitesh është nën presion nga kostot e larta energjetike, kërkesa e dobët, ndryshimet strukturore në industrinë e automobilave dhe konkurrenca ndërkombëtare. Njëkohësisht, qytetarët përballen me kosto më të larta jetese, ndërsa planet qeveritare për reforma në sistemin e pensioneve dhe social shkaktojnë rezistencë politike. Menjëherë para zgjedhjeve qeveria federale njoftoi edhe uljen e përkohshme të taksave mbi benzinën dhe naftën për shkak të rritjes së çmimeve të karburanteve.

Goditja zgjedhore ndaj CDU-së hap pyetjen nëse Merz do ta përshpejtojë programin e tij reformues apo do të detyrohet të kërkojë korrigjime politike. Ai për momentin publikeisht zgjedh opsionin e parë.

**“Muri i zjarrit” politik po bëhet një test gjithnjë e më i madh**

Rritja e AfD-së ka edhe një pasojë tjetër të rëndësishme: partitë kryesore gjermane vazhdojnë të refuzojnë mundësinë e bashkëpunimit në koalicion me të. Për këtë arsye, çdo rezultat i fortë i AfD-së zvogëlon numrin e kombinimeve të disponueshme për krijimin e shumicës mes partive të tjera. Kjo tashmë çon në koalicione gjithnjë e më komplekse dy- dhe trepartiake në krahinat gjermane. Reuters vlerëson se rezultatet rrisin më tej presionin mbi politikën e “Brandmauer”-it dhe e komplikojnë formimin e shumicave të qëndrueshme.