Bab el-Mandeb, pika strategjike e tregtisë botërore/ Pse është kaq e rëndësishme ngushtica mes Jemenit dhe Afrikës

Ngushtica Bab el-Mandeb, që në arabisht do të thotë “Porta e Lotëve”, është një nga pikat më strategjike të transportit detar në botë. Ajo lidh Gjirin e Adenit dhe Detin Arabik me Detin e Kuq dhe përbën hyrjen jugore të korridorit që lidhet me Kanalin e Suezit.

Bab el-Mandeb ndan Jemenin nga Xhibuti dhe Eritrea dhe është rreth 29 kilometra e gjerë në pikën më të ngushtë. Ishulli Perim e ndan kalimin në dy kanale, duke e bërë atë një pikë të rëndësishme vëzhgimi dhe kontrolli për trafikun detar.

Rëndësia e saj është rritur ndjeshëm për shkak të përshkallëzimit të konfliktit në Jemen. Sipas një burimi ushtarak jemenas, luftëtarët Huthi kanë marrë kontrollin e ishullit Perim, ndërsa raportohet se kanë marrë edhe qytetin bregdetar Dhubab dhe ishujt Hanish. Një ditë më parë, grupi mori edhe qytetin port të Mokha-s.

Kontrolli i këtyre pozicioneve u jep Huthive një prani më të madhe pranë një prej rrugëve kryesore të transportit mes Azisë dhe Evropës. Një anije që përdor Kanalin e Suezit për këtë itinerar duhet të kalojë më parë përmes Bab el-Mandeb.

Ngushtica nuk shërben vetëm për transportin e naftës. Nëpër këtë korridor kalojnë kontejnerë, produkte bujqësore, drithëra, plehra, pjesë automjetesh, pajisje elektronike dhe mallra të tjera. Përpara krizës së fundit, Kanali i Suezit përpunonte rreth 12–15% të tregtisë globale dhe rreth 22% të tregtisë botërore të kontejnerëve në vitin 2023.

Çdo ndërprerje e trafikut në Bab el-Mandeb mund t’i detyrojë anijet të shmangin Detin e Kuq dhe të lundrojnë rreth Kepit të Shpresës së Mirë në Afrikën e Jugut. Për një cisternë që udhëton nga Deti Arabik drejt Evropës, një devijim i tillë mund të shtojë rreth 15 ditë udhëtim, duke rritur konsumin e karburantit, kostot e transportit dhe sigurimit.

Kriza e fundit ka marrë një rëndësi edhe më të madhe për shkak të situatës në Ngushticën e Hormuzit. Rënia e trafikut përmes Hormuzit ka shtuar rëndësinë e rrugëve alternative të energjisë, ndërsa rrjedhat e naftës përmes Bab el-Mandeb u rritën nga 5.4 milionë fuçi në ditë në tremujorin e fundit të vitit 2025 në 8.1 milionë fuçi në ditë në tremujorin e dytë të vitit 2026.

Megjithatë, kontrolli i bregdetit jemenas nuk do të thotë kontroll i plotë i ngushticës. Ana perëndimore kufizohet nga Xhibuti dhe Eritrea, ndërsa e drejta ndërkombëtare garanton kalimin tranzit përmes ngushticave ndërkombëtare.

Organizata Ndërkombëtare Detare ka riafirmuar se lundrimi përmes këtyre ngushticave nuk duhet të kërcënohet, pengohet apo pezullohet. Për këtë arsye, zhvillimet në Bab el-Mandeb mbeten me rëndësi jo vetëm për sigurinë rajonale, por edhe për tregtinë dhe tregjet globale të energjisë.