Serbia pritet të humbasë 1.5 miliardë euro nga fondet e BE-së

Serbia rrezikon të humbë deri në 1.5 miliardë euro nga fondet e Bashkimit Evropian, sepse Komisioni Evropian po shqyrton pezullimin e fondeve për shkak të rënies së demokracisë dhe lidhjeve të ngushta të Beogradit me Rusinë, shkruan Politico.

Edhe pse nuk është anëtare e BE-së, që nga fillimi i negociatave të pranimit në vitin 2014, Serbia ka të drejtë për fonde dhe grante të destinuara për zbatimin e reformave. Vendimi për të pezulluar pagesat do ta ndërlikonte më tej procesin e zgjerimit të Unionit, në një kohë kur vende si Ukraina dhe Mali i Zi po nxitojnë të bashkohen, dhe anëtarë me ndikim si Franca po bëjnë thirrje për kujdes.

“Ne jemi gjithnjë e më të shqetësuar për atë që po ndodh në Serbi”, tha për Politico Komisionerja e Zgjerimit e BE-së, Marta Kos. “Nga ligjet që dëmtojnë pavarësinë e gjyqësorit te shtypja e protestave dhe ndërhyrjet e përsëritura në median e pavarur, Komisioni po vlerëson nëse vendi vazhdon të përmbushë kushtet për shpërndarje nga instrumentet financiare të BE-së”, tha Kos.

Presioni brenda Komisionit është shtuar javët e fundit për të pezulluar fondet, konfirmuan katër zyrtarë të BE-së që punojnë në çështjet e zgjerimit, duke folur në kushte anonimiteti. Blloku tashmë ka kritikuar publikisht reformat gjyqësore të nxitura nga Presidenti serb Aleksandar Vuçiq, qeveria e të cilit është përballur me protesta masive.

Danijel Apostoloviq, ambasadori i Serbisë në BE dhe kryenegociatori me bllokun, i tha Politico-s se është “i bindur se nuk do të arrijmë në atë pikë” të pezullimit të financimit dhe se Serbia “nuk po heq dorë nga anëtarësimi i plotë në BE”. Ai shtoi se Beogradi po zhvillon bisedime intensive me Komisionin.

Reformat gjyqësore kontroverse

Kos e quajti paketën e ligjeve mbi ristrukturimin e gjykatave dhe ndryshimet në mënyrën se si emërohen gjyqtarët dhe prokurorët një “hap serioz prapa” për Serbinë kur u publikua. Komisioni i Venedikut, organi këshillimor i Këshillit të Evropës për të drejtën kushtetuese, pritet të japë mendimin e tij të ekspertit mbi ndryshimet ligjore të diskutueshme në fund të muajit.

Dy zyrtarë të BE-së sinjalizuan se opinioni mund ta nxiste Komisionin të ngrinte fondet. Kos tha se ajo do të kërkonte që Serbia “të harmonizojë ligjet e saj gjyqësore me rekomandimet e Komisionit të Venedikut”. Apostoloviq u përgjigj se Beogradi “ka komunikuar qartë” se do t’i ndjekë rekomandimet “sapo t’i marrë ato”.

Marrëdhëniet me Rusinë

BE-ja është mbështetësi më i madh financiar i Serbisë, me më shumë se 586 milionë euro në grante të dhëna nga viti 2021 deri në vitin 2024. Përveç kësaj, deri në 1.5 miliardë euro janë siguruar me kusht reformat.

Sipas të dhënave të qeverisë serbe, vendi ka marrë më shumë se 7 miliardë euro në fonde dhe investime nga BE-ja që nga viti 2000. Megjithatë, Serbia ka kohë që po balancon marrëdhëniet e saj me BE-në, duke kultivuar njëkohësisht lidhje të ngushta me Moskën dhe duke marrë para nga Brukseli.

Sofija Todoroviq, drejtoreshë e Iniciativës Rinore për të Drejtat e Njeriut (YIHR), i tha Politico-s se liria e medias dhe sundimi i ligjit në Serbi janë “në rrezik” për shkak të presionit të qeverisë ndaj gazetarëve, dhe i bëri thirrje Komisionit të ndërhyjë “para se të mbretërojë errësira pothuajse totale në Serbi”.

Durimi po mbaron në Bruksel

Durimi i BE-së me Beogradin është shteruar në muajt e fundit. Një raport mbi progresin e zgjerimit nëntorin e kaluar paralajmëroi për kthim prapa dhe një “narrativë anti-BE” në “nivelet më të larta” të politikës serbe.

Tensionet u rritën më tej në dhjetor kur Presidenti Vuçiq injoroi një samit BE-Ballkani Perëndimor. Vuçiq, i cili ka mbajtur lidhje të ngushta me Moskën gjatë agresionit të saj në Ukrainë, u ankua për ritmin e ngadaltë të negociatave të anëtarësimit.

Në një artikull të përbashkët me homologun e tij shqiptar në shkurt, ai deklaroi se do të preferonte të ndiqte një përafrim më të ngushtë ekonomik me BE-në, siç është bashkimi me tregun e vetëm dhe zonën e udhëtimit të lirë, sesa anëtarësimi i plotë politik. Kos i hodhi poshtë këto propozime, duke pohuar se edhe për këtë do të ishin të nevojshme reforma të rëndësishme.
Pastaj, muajin e kaluar, Serbia u kritikua ashpër për raportimet për dhunë dhe parregullsi gjatë zgjedhjeve lokale, si dhe për një bastisje policore në një universitet ku qindra studentë u përleshën me policinë.

Një zyrtar i BE-së tha se këto ngjarje, së bashku me bashkëpunimin e vazhdueshëm të Serbisë me Moskën, përfaqësonin një pikë kthese në marrëdhëniet midis Brukselit dhe Beogradit dhe e shtynë ekzekutivin e BE-së të mbante një qëndrim më të ashpër.

“Si vend kandidat, ne gjithashtu presim që Serbia të na mbështesë në politikën e jashtme dhe të përafrohet më ngushtë me qëndrimet tona”, përfundoi Kos për Politico, pa përmendur në mënyrë të qartë Rusinë