Si Fenomenologjia e shpirtit dhe dialektika e Hegelit i shohin mardhëniet e sotme ndërkombëtare

Ejup Berisha

“Fenomenologjia e Shpirtit” e Hegelit fillon nga ideja se vetëdija zhvillohet përmes përvojës, përballjes me të tjerët dhe tejkalimit të kufizimeve vetanake. Kur e transferojmë këtë pozicion filozofik në politikën ndërkombëtare, mund të themi se shtetet zhvillohen edhe përmes marrëdhënieve të vazhdueshme me shtete të tjera. Asnjë vend nuk ekziston në izolim të plotë. Siguria, sovraniteti, identiteti politik dhe pozicioni i tij ndërkombëtar varen në një masë të madhe nga marrëdhëniet e tij me të tjerët. Këtu arrijmë te dialektika e Hegelit. Marrëdhëniet ndërkombëtare janë plot me kontradikta, Një vend dëshiron siguri më të madhe, ndërsa një tjetër mund ta perceptojë të njëjtën politikë si një kërcënim. Një fuqi dëshiron të ruajë rendin ndërkombëtar ekzistues, ndërsa tjetra dëshiron ta ndryshojë atë. Njëra palë këmbëngul në sovranitet, tjetra në rregulla ndërkombëtare dhe siguri kolektive. Logjika dialektike e Hegelit na lejon, pra, ta shohim krizën ndërkombëtare jo vetëm si një konflikt të së mirës dhe të keqes, por si një konflikt interesash të ndryshme, vullnetesh politike, përvojash historike dhe idesh rreth rendit ndërkombëtar.
Dimensioni i sigurisë
Në botën bashkëkohore, dialektika e sigurisë është veçanërisht e rëndësishme. Një vend e rrit kapacitetin e tij ushtarak sepse dëshiron të jetë më i sigurt. Megjithatë, një vend tjetër këtë mund ta percepton si një rrezik potencial për sigurinë e tij dhe për këtë arsye ai mund ti rrisë kapacitetet e tija ushtarake. Kjo krijon një hamendje sigurie. Me fjalë të tjera, atë që njëra palë e sheh si mbrojtje, pala tjetër mund ta shohë si kërcënim. Kjo është shumë e rëndësishme për të kuptuar marrëdhëniet bashkëkohore të fuqive të mëdha, aleancat ushtarake, konfliktet rajonale dhe garën e armatimeve. Qasja e Hegelit do të na inkurajonte të kërkonim një kontradiktë më të thellë interesash pas vetë përballjes ushtarake.
Lufta dhe diplomacia
Për Hegelin, konflikti nuk është thjesht një ngjarje aksidentale. Ai tregon se zhvillimi historik shpesh kalon nëpër konflikte dhe kontradikta të thella. Por një ndryshim i madh është i rëndësishëm për sistemin bashkëkohor ndërkombëtar. Shteti i sotëm ka të drejtë ndërkombëtare, institucione diplomatike, organizata shumëpalëshe dhe mekanizma sigurie kolektive që mund të mundësojnë zgjidhjen e kontradiktave të caktuara pa luftë. Kjo është arsyeja pse diplomacia përfaqëson një lloj fushe të ndërmjetësimit dialektik. Ajo përpiqet që ti përkthejë interesat kundërthënëse nga një marrëdhënie “unë kundër teje” në një marrëdhënie në të cilën të dyja palët mund të gjejnë një minimum të caktuar interesi të përbashkët. Bisedimet, kompromisi, marrëveshjet, e drejta ndërkombëtare dhe njohja diplomatike janë mënyra për të transformuar një opozitë kontradiktore në një barazpeshë të re politike.
Fuqitë e mëdha dhe ndryshimi i rendit botëror
Idetë e Hegelit mund të jenë veçanërisht të dobishme për të kuptuar kalimin e sotëm nga një rend ndërkombëtar në tjetrin. Nëse rendi i mëparshëm bazohej në një shpërndarje të caktuar të fuqisë politike, ekonomike dhe ushtarake, forcimi i qendrave të reja të fuqisë prodhon një kontradiktë midis rendit të vjetër dhe të ri. Atje mund të flasim për marrëdhënien midis Shteteve të Bashkuara, Kinës, Rusisë, Bashkimit Evropian dhe fuqive të tjera rajonale. Nuk mjafton të thuhet se një vend “dëshiron pushtet”. Është e nevojshme të kuptohet se çfarë lloj rendi ndërkombëtar dëshiron secila prej tyre, çfarë interesash dëshiron të mbrojë dhe çfarë vendi dëshiron të ketë në sistemin e ardhshëm të marrëdhënieve ndërkombëtare. Në këtë kuptim, kriza gjeopolitike bashkëkohore mund të shihet si një luftë mbi formën e ardhshme të sistemit ndërkombëtar.
Dialektika e konfliktit dhe negociatave
Hegeli do të na mësonte se asnjë pozicion politik nuk është plotësisht i izoluar nga e kundërta e tij. Kur dy forca politike përplasen, ato ndikojnë njëkohësisht te njëra-tjetra. Kjo është arsyeja pse është shumë e rëndësishme të kuptohet se pushteti nuk është vetëm aftësia për t’i imponuar diçka një tjetri. Pushteti është aftësia për të detyruar ose bindur palën tjetër të hyjë në një proces negociatash, njohjesh dhe kompromisi politik.
Këtu bashkohen siguria, politika dhe diplomacia.
Fuqia ushtarake mund të prodhojë presion, por në vetvete nuk prodhon rend politik të qëndrueshëm. Një zgjidhje e qëndrueshme kërkon marrëveshje politike, njohje ndërkombëtare, legjitimitet dhe një formë të caktuar të ekuilibrit të interesave.
Çfarë mund të thoshte Hegeli sot?
Hegeli nuk na jep një recetë të gatshme për zgjidhjen e krizave të sotme ndërkombëtare. Vlera e saj është kryesisht se na jep një mënyrë të të menduarit. Ai na paralajmëron se politika ndërkombëtare nuk duhet të shihet në mënyrë statike. Bota është vazhdimisht në ndryshim. Ka forca politike kundërshtare, por pikërisht nga bashkëveprimi i tyre lindin rrethana të reja politike. Mesazhi më i rëndësishëm i Hegelit për diplomacinë bashkëkohore do të ishte, se kriza nuk duhet të kuptohet vetëm si një ndërprerje e gjendjes normale, por edhe si një shprehje e kontradiktave më të thella që kërkojnë zgjidhje politike. Dhe detyra e diplomacisë bashkëkohore është të veproj, të nxis bisedime për të gjetur zgjidhje adekuate dhe të pranueshme.
.