Një vit para zgjedhjeve të reja në Mal të Zi, Parti të reja apo ndarje të reja të votës shqiptare?

Një vit para zgjedhjeve të reja në Mal të Zi
Parti të reja apo ndarje të reja të votës shqiptare?
Gjekë Gjonaj

Nga një parti në fillimet e pluralizmit, te një skenë politike me shumë subjekte
Në Mal të Zi, edhe pas më shumë se tri dekadash pluralizëm politik, duket se nuk janë shuar
preferencat për formimin e partive dhe subjekteve të reja politike shqiptare. Përkundrazi, sa herë
afrohen zgjedhjet, skena politike shqiptare pasurohet me iniciativa të reja, të cilat pretendojnë se
sjellin një qasje tjetër, një program më të mirë dhe një vizion të ri për të ardhmen e shqiptarëve.
Ky fenomen nuk është i ri. Që nga fillimet e pluralizmit politik, në vitin 1990, kur në skenën
politike shqiptare funksiononte Lidhja Demokratike në Mal të Zi (LD në MZ), rrugëtimi politik i
shqiptarëve në Malin e Zi ka njohur ndryshime të shumta. Me kalimin e viteve, para pothuajse
çdo cikli zgjedhor janë shfaqur parti, lista dhe subjekte të reja politike. Disa kanë arritur të
konsolidohen, disa janë bashkuar me subjekte më të mëdha, ndërsa të tjera kanë pushuar së
vepruari.
Në periudha të ndryshme, numri i partive dhe subjekteve politike shqiptare ka arritur deri në
rreth 15. Ky numër, në raport me numrin relativisht të vogël të shqiptarëve në Malin e Zi, është
një dukuri që meriton një analizë më të thellë politike e shoqërore.
Një tjetër subjekt në horizontin politik shqiptar
Ditëve të fundit, sipas një njoftimi të publikuar nga faqja zyrtare e Organizatës jofitimprurëse
“Moje seher Tuzi”, është paralajmëruar edhe formimi i një partie të re politike shqiptare, e
udhëhequr nga Selman Axhoviq.
Sipas njoftimit, subjekti i ri synon t’i ofrojë Tuzit një vizion ndryshe për të ardhmen. Nëse kjo
nismë shndërrohet në një subjekt të mirëfilltë politik dhe hyn në garën zgjedhore, ajo do t’i
shtohet një liste tashmë të gjatë të partive e subjekteve shqiptare që kanë vepruar ose vazhdojnë
të veprojnë në Mal të Zi.
Por zërat dhe paralajmërimet që qarkullojnë në opinionin publik lënë të kuptohet se kjo mund të
mos jetë iniciativa e fundit. Deri në zgjedhjet e ardhshme të rregullta parlamentare dhe lokale,
skena politike shqiptare mund të pasurohet edhe me parti të tjera të reja. Dhe pikërisht këtu
lindin disa pyetje që nuk mund të anashkalohen.
Pse lindin kaq shumë parti shqiptare?
Formimi i një partie të re politike, në vetvete, nuk është diçka negative. Përkundrazi, pluralizmi
politik nënkupton mundësinë që qytetarët të zgjedhin mes alternativave të ndryshme.

Një subjekt i ri mund të lindë sepse një grup njerëzish nuk pajtohet me politikën e partive
ekzistuese, sepse konsideron se çështje të rëndësishme të komunitetit shqiptar janë lënë pas dore
ose sepse beson se mund të ofrojë një mënyrë më të mirë të përfaqësimit politik.
Problemi lind atëherë kur krijimi i partive të reja nuk buron nga dallime të vërteta programore,
ideologjike dhe politike, por nga ambiciet personale, mosmarrëveshjet brenda partive, rivalitetet
ndërmjet individëve apo dëshira për të krijuar një subjekt që i shërben një grupi të ngushtë
interesash.
Në një komunitet relativisht të vogël, fragmentimi i tepërt mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta
në fuqinë politike të tij.
A sjellin partitë e reja alternativë apo fragmentim?
Kjo është një nga dilemat kryesore me të cilat përballet elektorati shqiptar. Nëse një parti e re
sjell një program të qartë, njerëz të rinj, ide të reja dhe një vizion konkret për zhvillimin
ekonomik, arsimin, kulturën, përfaqësimin institucional dhe mbrojtjen e interesave shqiptare,
atëherë ekzistenca e saj mund të jetë një vlerë e shtuar për demokracinë.
Por nëse një parti e re krijohet vetëm për të ndarë votat e elektoratit shqiptar, atëherë pluralizmi
mund të shndërrohet në fragmentim. Në vend të forcimit të përfaqësimit politik, mund të
prodhojë dobësim të tij.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për shqiptarët në Malin e Zi, të cilët, si komunitet
numerikisht më i vogël, kanë nevojë për një përfaqësim politik sa më të fuqishëm dhe sa më të
koordinuar.
Shumë subjekte, por sa ndikim politik?
Numri i partive nuk është gjithmonë tregues i fuqisë politike. Përkundrazi, në disa raste mund të
jetë tregues i kundërt. Një komunitet mund të ketë dhjetëra subjekte politike, por nëse vota e tij
ndahet në shumë pjesë, mundësia për të fituar mandate të mjaftueshme dhe për të ndikuar në
vendimmarrje mund të zvogëlohet. Prandaj, çështja nuk është vetëm se sa parti shqiptare
ekzistojnë, por sa prej tyre kanë kapacitet për të mbrojtur interesat e qytetarëve që i votojnë.
Elektorati ka të drejtë të kërkojë përgjigje konkrete: Çfarë sjell secila parti e re? Çfarë e dallon
atë nga partitë ekzistuese? Cilat janë objektivat e saj? Çfarë do të bëjë ndryshe? Dhe mbi të
gjitha, çfarë përfiton qytetari nga ekzistenca e saj?
Kujt i shërben fragmentimi politik?
Kjo është ndoshta pyetja më e vështirë. Nëse partitë shqiptare hyjnë në zgjedhje të ndara, me
programe pothuajse të njëjta dhe me synim kryesor marrjen e disa mandateve, rreziku është që
energjia politike e komunitetit të shpërndahet.

Në vend të një force të konsoliduar që negocion fuqishëm për interesat e shqiptarëve, mund të
krijohen shumë grupe të vogla, secili me pretendime për përfaqësim.Në këto rrethana, përfitimi
nuk është domosdoshmërisht i elektoratit shqiptar. Përfitimi mund të shkojë te ata që arrijnë të
shfrytëzojnë ndarjet dhe fragmentimin për të rritur ndikimin e tyre politik.
Prandaj, para çdo zgjedhjeje duhet të shtrohet seriozisht pyetja: A po krijojmë alternativa të reja
apo po copëtojmë më tej votën shqiptare?
Nuk është numri i partive ai që përcakton cilësinë e demokracisë
Demokracia nuk matet me numrin e partive, por me cilësinë e alternativave që ato ofrojnë. Një
parti e re është e dobishme nëse sjell ide të reja. Është e dobishme nëse sfidon qeverisjen e keqe.
Është e dobishme nëse kërkon transparencë, përgjegjësi dhe zhvillim. Është e dobishme nëse
mobilizon qytetarët dhe u jep atyre një mundësi reale zgjedhjeje.
Por një parti e re që nuk sjell asgjë të re, përveç një emri, një kryetari dhe një liste kandidatësh,
vështirë se mund të konsiderohet alternativë e mirëfilltë.
Elektorati shqiptar duhet të kërkojë më shumë
Përballë këtij realiteti, përgjegjësia nuk është vetëm e politikanëve. Është edhe e
elektoratit.Votuesi shqiptar duhet të jetë më kërkues. Nuk mjafton më që një subjekt të
deklarohet shqiptar apo të premtojë mbrojtjen e interesave kombëtare. Duhet parë programi,
puna e bërë, njerëzit që e përfaqësojnë, qëndrimet e tyre dhe rezultatet konkrete.
Para se të votojë, qytetari duhet të pyesë: Çfarë ka bërë kjo parti deri tani? Çfarë premton? A ka
kapacitet t’i realizojë premtimet? A është krijuar për interesin publik apo për ambiciet e
individëve? Këto pyetje janë veçanërisht të rëndësishme në prag të një cikli të ri zgjedhor.
Bashkimi rreth interesave të përbashkëta nuk do të thotë njëtrajtshmëri politike
Të kërkosh bashkëpunim ndërmjet subjekteve shqiptare nuk do të thotë të kërkosh që të gjithë të
mendojnë njësoj. Pluralizmi është i domosdoshëm. Edhe dallimet politike janë të shëndetshme.
Por përtej dallimeve partiake ekzistojnë çështje që lidhen me interesin e përbashkët të
shqiptarëve: zhvillimi ekonomik i trevave shqiptare, arsimi në gjuhën shqipe, kultura dhe
trashëgimia, përfaqësimi proporcional, zhvillimi i komunave ku shqiptarët jetojnë dhe forcimi i
pozitës së tyre në institucionet e shtetit.
Për këto çështje mund të ketë bashkëpunim edhe ndërmjet partive që konkurrojnë veçmas në
zgjedhje.
Një sfidë e re para politikës shqiptare
Në prag të zgjedhjeve të ardhshme parlamentare dhe lokale, politika shqiptare në Mal të Zi
ndodhet përpara një prove të rëndësishme. Partitë e reja kanë të drejtë të krijohen. Qytetarët kanë

të drejtë të organizohen politikisht dhe të kërkojnë alternativa të reja. Por çdo subjekt i ri duhet të
dëshmojë se nuk është thjesht një tjetër degëzim i një politike të vjetër.
Në fund, nuk është numri i partive ai që do ta përcaktojë fuqinë e shqiptarëve në Malin e Zi, por
cilësia e politikës, përgjegjësia e përfaqësuesve dhe aftësia për të kthyer votën në rezultate
konkrete.
Pyetjet që kërkojnë përgjigje
Prandaj, para se elektorati shqiptar të hyjë në një tjetër fushatë zgjedhore me lista e emra të rinj,
do të ishte e udhës që çdo subjekt politik t’u përgjigjej qartë disa pyetjeve themelore:
Pse u krijua? Çfarë e dallon nga të tjerat? Cili është programi i saj? Çfarë zgjidhjesh konkrete
ofron? A synon bashkëpunimin apo vetëm pushtetin? Dhe, mbi të gjitha, a do ta forcojë apo do ta
dobësojë përfaqësimin politik të shqiptarëve?
Përgjigjet e këtyre pyetjeve do të tregojnë nëse partitë e reja janë vërtet një pasuri e pluralizmit
shqiptar apo vetëm një tjetër kapitull i fragmentimit politik.
Shqiptarët nuk kanë nevojë thjesht për më shumë parti. Kanë nevojë për më shumë politikë të
përgjegjshme, më shumë ide, më shumë bashkëpunim dhe mbi të gjitha, përfaqësues që interesin
e qytetarit e vendosin mbi interesin e partisë dhe të individit.
Në fund, vendos elektorati
Formimi i partive të reja shqiptare nuk duhet parë as si kërcënim për pluralizmin, as si zgjidhje
në vetvete. Vlera e tyre do të matet me programet, njerëzit, përgjegjësinë dhe rezultatet që do t’i
ofrojnë qytetarit. Në një komunitet të vogël, çdo votë dhe çdo ndarje politike ka peshë, prandaj
sfida kryesore nuk është të kemi sa më shumë parti, por të kemi politikë sa më cilësore dhe
përfaqësim sa më të fuqishëm.
Zgjedhjet e ardhshme do të tregojnë nëse partitë e reja do të sjellin vërtet një alternativë të re apo
vetëm një fragmentim të mëtejshëm të elektoratit shqiptar. Përgjigjen përfundimtare, megjithatë,
nuk do ta japin partitë, por qytetarët me votën e tyre. Pikërisht ata do të vendosin se cilat parti
meritojnë besimin dhe cilat mbeten vetëm një tjetër episod në historinë e gjatë të fragmentimit
politik shqiptar në Mal të Zi.