25% e nxënësve të moshës 15 deri 16 vjeç kanë luajtur bixhoz për para në 12 muajt e fundit
Me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Rinisë, grupi rinor i Asociacionit për Edukim dhe Hulumtim Shëndetësor – HERA Rinia, së bashku me Iniciativën „Hidhe zarin!“, përmes një aksioni gueril në Shkup, shpreh revoltën e tyre ndaj, siç thonë, pranisë gjithnjë e më të madhe dhe normalizimit të bixhozit dhe basteve në jetën e përditshme të të rinjve.
„Kazino, shtëpi baste, platforma online dhe reklama që premtojnë ‚fitim të shpejtë‘ janë lehtësisht të arritshme në një mjedis ku të rinjtë njëkohësisht përballen me papunësi, pasiguri financiare, shëndet mendor të dëmtuar dhe dëshirë gjithnjë e më të madhe për të lënë shtetin“, thonë ata.
Në njoftim theksohet se të dhënat tashmë e ndezin alarmın me shifra shqetësuese.
„Sipas hulumtimit kombëtar ESPAD 2024, 25% e nxënësve të moshës 15 deri 16 vjeç në Maqedoninë e Veriut kanë luajtur bixhoz për para në 12 muajt e fundit – 34% e djemve dhe 16% e vajzave. Edhe më shqetësuese, mes nxënësve që luajnë bixhoz, pjesa e bixhozit problematik është rritur nga 4,5% në 2019 në 7,6% në 2024. Kjo ndodh në një vend ku papunësia e të rinjve të moshës 15 deri 29 vjeç ishte 23,6%, ndërsa sipas Studimit për të Rinjtë të Fondacionit ‚Friedrich Ebert‘, 45,3% e të rinjve të punësuar nuk punojnë në profesionin për të cilin janë arsimuar. Madje 67,7% e të rinjve kanë një shkallë të caktuar dëshire për emigrim, më së shpeshti për shkak të standardit më të mirë të jetesës, pagave më të larta, korrupsionit dhe mundësive më të mira për punësim“, thuhet në njoftim.
Në kushte të tilla, shtojnë ata, iluzioni se pasiguria financiare mund të zgjidhet me një biletë, slot ose bast online nuk është argëtim i padëmshëm.
„Bixhozin e shohim si problem financiar, por është shumë më tepër. Organizata Botërore e Shëndetësisë paralajmëron se dëmet e lidhura me bixhozin mund të përfshijnë vështirësi financiare dhe borxhe, marrëdhënie familjare dhe sociale të dëmtuara, stigma, depresion, ankth dhe rritje të tendencave suicidale. Veçanërisht shqetësuese është që këto rreziqe përputhen me sfidat tashmë serioze të shëndetit mendor te të rinjtë dhe shërbimet e vështira për t’u arritur për mbështetje psikologjike. Hulumtimi i Klinikës Universitare të Psikiatrisë – Shkup, i kryer në kontekstin e pandemisë COVID-19, tregoi se gati 30% e adoleshentëve të anketuar kishin simptoma depresive të moderuara deri të rënda, ndërsa 42,1% simptoma të moderuara deri të rënda të ankthit. Prandaj bixhozi duhet të trajtohet si çështje e shëndetit publik, shëndetit mendor, edukimit financiar dhe mbrojtjes së të rinjve“, thonë nga HERA Rinia dhe Iniciativa „Hidhe zarin!“.
Ata kërkojnë zbatim të qëndrueshëm të rregulloreve dhe kontroll të largësisë së objekteve nga shkollat; kontroll të rreptë të reklamimit të lojërave të fatit, veçanërisht në internet, rrjetet sociale dhe në përmbajtje të drejtuara te të rinjtë; kontroll efikas të moshës dhe mbrojtje të të miturve në bixhoz online; edukim financiar, parandalim të varësive dhe shëndet mendor që të bëhen pjesë reale e arsimit, si dhe shërbime falas, të besueshme dhe miqësore për të rinjtë për këshillim dhe mbështetje për ata që përballen me bixhoz problematik.
„Nga të rinjtë pritet të mësojnë, të punojnë, të qëndrojnë në vend dhe vetë të ndërtojnë një të ardhme të sigurt. Dhe çfarë u ofron mjedisi? Të ardhura të pasigurta, pak mundësi dhe bixhoz në çdo hap si premtim për jetë më të lehtë. Nuk duam që shteti ynë të rinjtë me hidhërim ta quajnë ‚Republika e Bixhozit Maqedoni‘. Por pikërisht kjo mesazh sot shpreh revoltën tonë ndaj një shoqërie ku ndonjëherë është më e lehtë të gjesh një shtëpi baste se sa një qendër kulturore“, thonë nga HERA Rinia dhe Iniciativa „Hidhe zarin!“.
