Mbi 4.500 përfitues të dyshimtë të ndihmës sociale, shteti humb rreth 25 milionë euro në vit

Mbi 4.500 përfitues janë evidentuar deri më tani si raste të dyshimta gjatë kontrolleve në sistemin e ndihmës minimale të garantuar dhe të sigurimit social në Maqedoni. Sipas autoriteteve, në mesin e tyre ka persona të vdekur, qytetarë që janë larguar nga vendi, si dhe përfitues fiktivë, ndërsa punëdhënësit paralajmërojnë se një pjesë e problemit lidhet edhe me personat që punojnë në të zezë.

Sipas vlerësimeve, në vend janë rreth 110 mijë persona të punësuar në mënyrë informale, të ardhurat e të cilëve nuk evidentohen në sistemet zyrtare. Kjo e vështirëson edhe më shumë kontrollin se kush i plotëson realisht kushtet për përfitimin e ndihmës sociale.

Kontrollet ende nuk kanë përfunduar dhe autoritetet kanë paralajmëruar se verifikimet do të vazhdojnë.

Deri më tani, kontrollet kanë nxjerrë në pah persona që kanë marrë ndihmë minimale të garantuar edhe pse, sipas verifikimeve, nuk i kanë plotësuar kushtet për këtë. Krahas personave të vdekur dhe qytetarëve të larguar jashtë vendit, në fokus janë edhe ata që punojnë në mënyrë të paregjistruar.

Sipas të dhënave të bëra publike nga Qeveria, deri më tani janë identifikuar mbi 4.500 përfitues të dyshimtë, ndërsa efekti financiar vlerësohet në rreth 25 milionë euro në vit.

Ekspertët e tregut të punës paralajmërojnë se problemi mund të jetë edhe më i madh për shkak të ekonomisë informale. Në vend, sipas vlerësimeve, rreth 110 mijë persona punojnë pa qenë të regjistruar zyrtarisht dhe të ardhurat e tyre nuk figurojnë në sistemet shtetërore.

Pikërisht për këtë kategori ngrihet pyetja nëse një pjesë e këtyre personave deklarohen si pa të ardhura dhe përfitojnë të drejta nga sistemi i mbrojtjes sociale, ndërkohë që në fakt sigurojnë të ardhura nga puna.

Angel Dimitrov nga Organizata e Punëdhënësve të Maqedonisë thotë se një pjesë e punëtorëve informalë mund të kenë interes të qëndrojnë jashtë sistemit formal, duke marrë pagesa në dorë nga punëdhënësit dhe njëkohësisht duke përfituar nga të drejtat sociale.

“Shumë prej këtyre 110 mijë punëtorëve që punojnë në të zezë janë përfitues të ndihmës sociale dhe nuk kanë interes të punësohen ligjërisht. Ata duan njëkohësisht të marrin para në dorë nga punëdhënësi dhe të përfitojnë nga shteti”, deklaroi Dimitrov për gazetën “Veçer”.

Si një nga zgjidhjet e mundshme, ai propozon krijimin e një regjistri elektronik të përfituesve të ndihmës sociale dhe lidhjen e bazave të të dhënave të Agjencisë së Punësimit, qendrave për punë sociale dhe Drejtorisë së të Ardhurave Publike.

Në këtë mënyrë, institucionet do të mund të krahasojnë më lehtë të dhënat për punësimin, të ardhurat dhe përdorimin e të drejtave sociale.

Dimitrov konsideron se kufizimi i pagesave në para të gatshme është një tjetër mënyrë për reduktimin e ekonomisë gri.

“Mënyra më e lehtë për të zvogëluar ekonominë gri është të shmanget pagesa në cash. Nuk bëhet fjalë vetëm për atë që paguan me para në dorë, por edhe se nga i siguron ato para”, theksoi ai.

Sipas tij, nga rreth 110 mijë personat e vlerësuar si të punësuar në mënyrë informale, rreth 40 mijë nuk paraqiten fare në shpalljet për punë të Agjencisë së Punësimit.

“Personat me diploma presin punësim sipas profesionit ose një vend pune në administratën shtetërore, ndërsa një pjesë e tyre ndodhen edhe jashtë vendit, pasi nuk ka evidencë të përshtatshme në shtet. Kështu, mund të ndodhë që një person të punojë jashtë vendit dhe në të njëjtën kohë të figurojë si përfitues i ndihmës sociale në Maqedoni”, shpjegoi Dimitrov.

Nga Qeveria thonë se kontrollet e deritanishme kanë identifikuar mbi 4.500 përfitues të ndihmës minimale të garantuar dhe sigurimit social, të cilët, sipas gjetjeve, nuk duhej të vazhdonin të merrnin pagesa.

Kryeministri Hristijan Mickoski deklaroi se në mesin e tyre kishte persona të vdekur, qytetarë të larguar nga vendi dhe përfitues fiktivë.

“Deri në këtë moment kemi mbi 4.500, pra jo 45, jo 450, por 4.500 përfitues të rremë të ndihmës minimale të garantuar dhe sigurimit social”, tha Mickoski.

Pas analizave dhe kontrolleve në terren, shuma e mjeteve të parashikuara për pagesë këtë muaj është rreth 200 milionë denarë më e ulët krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, bëri të ditur kryeministri.

Sipas vlerësimit të tij, në nivel vjetor nga buxheti janë ndarë nga 1 deri në 1.5 miliardë denarë për këto pagesa, që përkthehet në rreth 25 milionë euro.

Kontrollet ende nuk kanë përfunduar. Sipas Mickoskit, duhet të verifikohet edhe rreth një e pesta e numrit të përgjithshëm të përfituesve, pas së cilës do të mund të përcaktohet numri përfundimtar i rasteve të dyshimta.

Kontrollet, sipas paralajmërimeve, do të vazhdojnë edhe në fusha të tjera, përfshirë sektorin e shëndetësisë. Mickoski vlerësoi se kontrollet më efikase dhe lidhja e bazave të të dhënave mund të ndihmojnë në uljen e shpenzimeve të panevojshme buxhetore, ndërsa mjetet e kursyera të orientohen drejt investimeve kapitale dhe projekteve të tjera zhvillimore.