Politika është konflikt idemokracis moderne

Mr.Ali Hertica

Filozofja politike kërkon mënyra për të mbrojtur dhe forcuar demokracinë në përgjigje të kërcënimeve të burokracisë dhe tregut. Kundër thirrjes për udhëheqës të fortë, por edhe kundër pritjeve të larta nga asambletë e qytetarëve dhe formave të tjera të konsultimit. Një demokraci mund të ekzistojë vetëm nëse njerëzit ndërmarrin veprime për atë që ajo e quan ‘gjëra publike. Të gjitha ‘gjërat’ me të cilat njerëzit në një demokraci duhet të merren. Baza e demokracisë është barazia e njerëzve, por kjo nuk do të thotë që ne duhet të biem dakord për gjithçka, shkruan Honig: politika është konflikt, dhe në një demokraci, ne duhet ta përqafojmë këtë. Të mësojmë të merremi me njerëzit me të cilët nuk pajtohemi dhe që i gjejmë të pakëndshëm. Në fund të fundit, demokracia ka të bëjë me gjërat që i përdorim së bashku.
Filozofët kanë qenë prej kohësh të shqetësuar për organizimin e shoqërisë, siç mund ta shohim tashmë te Platoni dhe Aristoteli – edhe për ta, është e vërtetë që etika e tyre nuk mund të ndahet nga politika e tyre. Megjithatë, filozofia sociale dhe politike në kuptimin e ngushtë u shfaq vetëm në epokën moderne, kur filozofët filluan ta përshkruanin shoqërinë si një pakt të lidhur nga vetë njeriu. Ne e shohim këtë, për shembull, në shekullin e shtatëmbëdhjetë dhe më vonë me John Locke, si të ashtuquajturin mendim të kontratës sociale. Dhe me ardhjen e modernitetit, dimensioni social i filozofisë sociale dhe politike gjithashtu fiton një të drejtë historike për të ekzistuar. Në këtë drejtim, mund t’i referohemi konceptit të Hegelit të “shoqërisë borgjeze” si një “tampon” midis individit dhe shtetit, dhe idesë së Marksit, duke u ndërtuar mbi këtë, të punës dhe marrëdhënieve të punës si “themeli” mbi të cilin filozofia duhet të mbështetet që nga ajo kohë. Në shekullin e nëntëmbëdhjetë, më pas u zhvilluan botëkuptime të tilla si socializmi, komunizmi dhe liberalizmi, duke u dhënë formë praktike dhe ideologjike pikëpamjeve të tilla. Me ngritjen e shoqërisë masive dhe relativizimin e njëkohshëm të themeleve të vlerave njerëzore në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë, u mbjellën farat për zhvillimet e shekullit të njëzetë, siç ishin teoritë e elitës dhe fashizmi. Nga ana tjetër, u zhvilluan beteja mbi “çështjen sociale”, marrëdhëniet e punës, të drejtën e votës dhe sovranitetin kombëtar. Dy luftërat botërore më pas e bënë të pashmangshme pyetjen se deri në çfarë mase tradita e filozofisë sociale dhe politike perëndimore kishte ende të drejtë të ekzistonte fare,kjo u manifestua, nga njëra anë, në pikëpamjen se të drejtat e njeriut, demokracia dhe politika duhet të mbështeten sa më shumë të jetë e mundur në një themel jo-kontrovers, siç e shohim në traditën anglo-amerikane të mendimit politik dhe shoqëror. Dhe nga ana tjetër, në një përpjekje për të vendosur “teorinë kritike” mbi një themel më demokratik, siç e gjejmë në mendimin kontinental të Jürgen Habermas në Gjermani në veçanti. Karakteristikë e të dy zhvillimeve është theksimi në jo-totalitarizëm dhe në barazinë e të gjithëve. Me rritjen e migrimit, ‘shoqërisë së riskut’ dhe globalizimit, shohim se shumë koncepte thelbësore të filozofisë sociale dhe politike, siç janë kombi, shteti, demokracia, drejtësia, liria dhe ligji, duhet të rimendohen. Pjesërisht si rezultat i kësaj, njohuritë filozofike ‘post-kritike’ të frymëzuara nga fillojnë gjithashtu të luajnë një rol në filozofinë sociale dhe politike.
Një mijëvjeçar i ri ka filluar, por historia ecën përpara. Megjithatë, disa filozofë pohojnë se historia është njëkohësisht në fund, për shkak të fitores globale të liberalizmit. Në një nivel ekonomik, politik dhe shoqëror, liberalizmi aktualisht mbizotëron dhe nuk do ta humbasë më ndikimin e tij, pohojnë këta filozofë. Ekonomikisht, tregu i lirë është i përhapur në të gjithë botën, një fenomen i referuar me termin ‘globalizim’ – një proces duke shënuar fundin e komunizmit. Ideja e lakueshmërisë së shoqërisë duket se është braktisur përfundimisht,tregu i lirë është parimi thelbësor i renditjes së shoqërisë, i cili zbatohet madje edhe në atë që ne e quajmë sektor publik. Si pasojë, shteti i mirëqenies duket se është në rënie.
Marrëdhënie në ndryshim
Prandaj, ekziston një marrëdhënie në ndryshim midis ekonomisë dhe politikës, që do të thotë se pyetja në lidhje me justifikimin etik të kësaj marrëdhënieje duhet të ngrihet përsëri. Kjo është një pyetje e trajtuar në mënyrë të jashtëzakonshme në filozofinë sociale. Në nivelin politik, fitorja e liberalizmit është e dukshme në institucionalizimin e demokracisë, me të drejtat dhe liritë politike dhe civile që shoqërojnë atë për qytetarët. Në nivelin shoqëror, mund të flitet për sekularizim, individualizim dhe emancipim në rritje. Aspektet normative të politikës dhe ekonomisë trajtohen gjithashtu gjerësisht brenda filozofisë sociale. Në vitet e fundit, praktika e shtetit të mirëqenies në Kosovë ka çuar në një shoqëri më të orientuar drejt tregut. Fjalët kyçe në këtë kontekst janë ‘privatizimi’ dhe ‘deregulimi’. Ekziston një ekonomi e tregut të lirë në rritje, brenda së cilës individualizmi mbretëron suprem. Tregu i lirë konsiderohet gjerësisht si parimi më efikas i renditjes së shoqërisë. Pyetja, megjithatë, është nëse ky është edhe parimi më i dëshirueshëm nga një perspektivë etike. Pavarësisht liberalizimit të tregut, ndikimi i qeverisë në ekonomi dhe shoqëri mbetet i rëndësishëm. Çdo ndërmarrje i nënshtrohet legjislacionit dhe rregulloreve të gjera, dhe qytetarët dhe konsumatorët gjithashtu përjetojnë ndikimin e qeverisë. Prandaj, ekonomia është gjithmonë ekonomi politike, e cila kërkon gjithashtu një qasje etike brenda liberalizmit. Filozofia sociale merret pikërisht me këtë marrëdhënie midis politikës, ekonomisë dhe etikës.Ndikimi i liberalizmit është më i dukshëm në theksimin e lirisë dhe përgjegjësisë individuale. Megjithatë, kjo liri vjen në kurriz të barazisë, sigurisht aty ku kjo liri nuk është e kufizuar. Një treg i lirë që funksionon pa ndërhyrje të tepërt të shtetit çon kështu në pabarazi më të mëdha socio-ekonomike midis qytetarëve. Për shembull, prosperiteti është rritur jashtëzakonisht shumë në dekadat e fundit, por vetëm një pjesë relativisht e vogël e popullsisë ka qenë në gjendje të përfitojë prej tij. Prandaj, çështja e një ekuilibri të drejtë midis lirisë dhe barazisë është me rëndësi të madhe. Kjo marrëdhënie midis lirisë, barazisë dhe drejtësisë është një tjetër temë qendrore e filozofisë sociale….