U kontrabandua letra përmes Shqipërisë që Maqedonia të shtypte paratë e veta
Në periudhën e shpërbërjes së Jugosllavisë, Maqedonia e atëhershme u përball me një krizë të rëndë ekonomike, mungesë të likuiditetit dhe pasiguri të madhe politike. Pikërisht në atë periudhë nisi një nga proceset më sekrete të shtetit të ri – përgatitja për krijimin dhe shtypjen e monedhës së vet, denarit.
Ish-guvernatori i Bankës Popullore, profesori Ljube Trpeski, ka rrëfyer se për krijimin e valutës së re ishte formuar një grup i posaçëm me vendim të presidentit të atëhershëm Kiro Gligorov. Grupi punonte në kushte të rrepta konfidencialiteti, pasi krijimi i një monedhe kombëtare ishte një hap jashtëzakonisht i ndjeshëm në rrethanat e asaj kohe.
Një nga problemet më të mëdha ishte sigurimi i letrës speciale për shtypjen e bankënotave. Kjo letër prodhohej vetëm në një fabrikë në Slloveni, ndërsa territori i ish-Jugosllavisë ishte përfshirë nga luftërat dhe kontrollet e autoriteteve të Beogradit.
Për këtë arsye, sipas rrëfimit të Trpeskit, letra u transportua në mënyrë të fshehtë me anije drejt Shqipërisë. Nga atje, ajo u dërgua me kamionë drejt Maqedonisë, duke shmangur zonat e konfliktit dhe kontrollet që mund ta pengonin operacionin.
Ky operacion i pazakontë ishte një nga hapat e parë drejt krijimit të një sistemi monetar të pavarur.
Bankënotat e para provuese u shtypën në shtypshkronjën “11 Oktomvri” në Prilep. Ato ishin të veçanta edhe për një arsye tjetër – nuk mbanin emrin e valutës. Në vend të tij, në bankënota ishin vendosur vetëm vlera numerike.
Procesi vazhdoi edhe në vitet pasuese. Në vitin 1993 u organizua një konkurs ndërkombëtar për dizajnin e denarit, me synimin që monedha e re të kishte një identitet të veçantë dhe të pasqyronte trashëgiminë e vendit.
Në bankënotat përfundimtare u përfshinë simbole të ndryshme kulturore, historike dhe natyrore, duke shmangur vendosjen e figurave të personaliteteve historike.
Kështu, në një periudhë të trazuar politike dhe ekonomike, përmes një operacioni të mbështjellë me sekret dhe me një rrugë të pazakontë përmes Shqipërisë, Maqedonia hodhi hapat e parë drejt krijimit të monedhës së saj – denarit.
