Marrëveshja e Mekës dhe hija e saj në Ballkan

Dr. Arben Ramkaj

Ka marrëveshje që maten nga nenet e tyre dhe ka marrëveshje që maten edhe nga vendi ku nënshkruhen. Marrëveshja e Mekës mes Arabisë Saudite, Turqisë dhe Pakistanit i përket kategorisë së dytë. Të nënshkruash një pakt mbrojtjeje në qytetin më të shenjtë të Islamit nuk është thjesht protokoll; është mesazh. Riadi, Ankaraja dhe Islamabadi po thonë se siguria e tyre nuk duhet të mbetet vetëm një produkt i importuar.

Në qendër të këtij zhvillimi është Mohammed bin Salman. Duke pritur në Mekë Presidentin turk Recep Tayyip Erdoğan dhe Kryeministrin pakistanez Shehbaz Sharif, Princi i Kurorës nuk konsolidoi vetëm një marrëveshje; ai e detyroi rajonin të rillogariste pozicionet. Arabia Saudite është qendra politike dhe ekonomike e Gjirit dhe një nga aktorët vendimtarë të tregut botëror të energjisë. Pak vende në rajon mund t’ia lejojnë vetes një marrëdhënie të komplikuar me Riadin. Kur kësaj peshe i shtohen kapacitetet ushtarake dhe industria e mbrojtjes e Turqisë, si dhe fuqia strategjike e një Pakistani bërthamor, Marrëveshja e Mekës merr një dimension që shkon shumë përtej ceremonisë së nënshkrimit.

Këtë ambicie e artikuloi më qartë Hakan Fidan, Ministri i Jashtëm turk dhe ish-kreu i inteligjencës së Ankarasë, kur e krahasoi mekanizmin e marrëveshjes me logjikën e Nenit 5 të NATO-s: një sulm ndaj njërit konsiderohet sulm ndaj të gjithëve. Nëse kësaj bërthame do t’i bashkohej në të ardhmen edhe Egjipti, siç është përmendur si një partner natyror i mundshëm, atëherë nuk do të flisnim më vetëm për një trekëndësh Riad–Ankara–Islamabad, por për embrionin e një arkitekture shumë më të gjerë sigurie.

Pikërisht kjo e ndryshon kalkulimin iranian. Për vite, Teherani ka projektuar ndikim përmes një rrjeti milicish, raketash dhe dronësh që lejojnë ushtrimin e presionit pa kaluar domosdoshmërisht në luftë të hapur mes shteteve. Marrëveshja e Mekës synon ta bëjë më të kushtueshme këtë strategji. Irani mund ta minimizojë si një “tigër prej letre”, por vlera e çdo aleance nuk provohet në ditën e firmës; provohet në krizën e parë.

Megjithatë, pasoja më interesante mund të jetë politike. Për vite me radhë, Shtetet e Bashkuara kanë kërkuar një Lindje të Mesme të organizuar gradualisht rreth normalizimit arabo-izraelit dhe Marrëveshjeve të Abrahamit. Meka nuk i varros ato, por vendos pranë tyre një model tjetër: një mekanizëm sigurie që nuk është i ndërtuar rreth Izraelit dhe nuk mbështetet vetëm mbi Uashingtonin. Për Jerusalemin, ky është një zhvillim që nuk mund të matet vetëm me numrin e tankeve apo avionëve. Pyetja është se ku do të jetë qendra politike e rendit të ardhshëm rajonal.

Dhe këtu Meka fillon të hedhë hijen e saj mbi Mesdheun dhe Ballkanin. Hallka është Turqia. Një Ankara me më shumë partnerë, më shumë kapacitete dhe më shumë autonomi strategjike ndryshon në mënyrë të pashmangshme edhe llogaritë e Athinës. Greqia nuk ka arsye të besojë se Arabia Saudite apo Pakistani do të bëhen palë kundër saj. Por ajo ka arsye të mendojë se çfarë mund t’i mundësojë ky partneritet Turqisë në të ardhmen.

Kjo mund të përshpejtojë një tjetër gjeometri bashkëpunimi. Greqia, Izraeli dhe India nuk kanë një aleancë trepalëshe, por lidhjet ekzistuese në mbrojtje, energji, teknologji, porte dhe siguri detare krijojnë bazën e një koordinimi më të thellë. Nëse Ankara–Riad–Islamabad konsolidohet, afrimi Athinë–Jerusalem–Nju Delhi bëhet më i kuptueshëm. Rreziku nuk është domosdoshmërisht një konflikt i drejtpërdrejtë; është krijimi i një spiraleje ku siguria e njërës palë perceptohet si kërcënim nga tjetra.

Për Shqipërinë, kjo e bën ekuacionin delikat, por jo të paqartë. Turqia nuk është thjesht partner strategjik; ajo është një nga mbështetëset më të rëndësishme të Shqipërisë në fushën e sigurisë, mbrojtjes dhe forcimit të kapaciteteve ushtarake. Greqia, ndërkohë, është fqinj, aleat në NATO dhe partner i rëndësishëm evropian. Interesi i Tiranës nuk është të zgjedhë mes dy boshteve, por të mos lejojë që rivalitetet e Lindjes së Mesme dhe Azisë Jugore të importohen në Ballkan. Busulla shqiptare mbetet euro-atlantike; pikërisht për këtë arsye, marrëdhëniet me Ankaranë dhe Athinën duhet të përdoren për të zgjeruar hapësirën strategjike të Shqipërisë, jo për ta ngushtuar atë.

Në fund, Marrëveshja e Mekës tregon një ndryshim më të madh se vetë pakti. Fuqitë e Lindjes së Mesme nuk duan më vetëm një vend në tryezën e rendit ndërkombëtar. Ato po kërkojnë të ndërtojnë edhe tryezat e tyre. Dhe kur kjo ndodh, hija e marrëveshjeve të reja nuk ndalet aty ku vendosen firmat. Ajo shtrihet përgjatë Mesdheut — deri në Ballkan.

BIO E AUTORIT

Dr. Arben Ramkaj është Kryetar i Qendrës së Bashkëpunimit Ndërfetar në Shqipëri, Zëvendëspresident i European Muslim League dhe Drejtor i Institutit Shqiptar për Dialog Kulturor dhe Fetar.