Çmenduri?!

Mersel Bilalli
Nëse do të kishim një gram tru, do të ishim në BE para të gjitha vendeve të Evropës Lindore. Paga jonë
mesatare tani do të ishte afro 3000 euro, dhe fëmijët tanë do të ishin në shtëpi. Por ne jemi një
shoqëri e sëmurë e udhëhequr nga udhëheqës të sëmurë me ambicie të sëmura

Padyshim, BE-ja është duke e kuptuar se Maqedonia e Veriut nuk ka kapacitetin elementar të
brendshëm për multietnicitet në baza liberale. Ata e kanë kuptuar se ky shtet ka një të metë të lindur
biologjike për tolerancën, demokracinë dhe nevojat e të tjerëve. Se nuk ka as kapacitetin dhe potencialin
elementar për të kuptuar nevojat e të tjerëve. Për disa, nuk ka logjikë dhe normalitet në interpretimin e
ligjeve kur bëhet fjalë për nevojat e të tjerëve. Një (jo)funksionalitet i tillë tashmë i ngjan një martese të
mërzitshme dhe të lodhur para se të shpërbëhet kur të gjitha arsyet tregojnë për këtë – më mirë një
fund i tmerrshëm sesa tmerr i pafund. Pra, a ka tmerr më të madh kur, për një çështje të thjeshtë
teknike – një akt nënligjor për një "provim jurisprudence", krijohet kaos në vend. Për një procedurë të
thjeshtë, pushteti rrezikon krijimin e një konflikti të rrezikshëm ndëretnik dhe destabilizim rajonal?! Më
e keqja është se ato veprime dhe reagime nuk janë kryesisht rezultat i një hendikepi kulturor midis
njerëzve të zakonshëm, por më tepër midis udhëheqësve individualë të partive pro-serbe, të cilët mund
të kenë një axhendë të ndryshme personale për të ardhmen e njerëzve këtu pa i pyetur ata! Kurse
bëhemi se i “lutemi” Zotit publikisht, ndërsa djalli na duartroket!
Perëndimi normal padyshim që ka një problem serioz për të kuptuar sasinë e anomalisë këtu midis disa
njerëzve në krye të qeverisë ose të partive politike! Është e qartë se këto janë axhenda personale të
udhëheqësve individualë të do partive maqedonase në pushtet, nga vetë fakti se nuk ka një masë
spontane njerëzish që kundërshtojnë pyetjen krejtësisht banale se në cilën gjuhë duhet të jepet provimi
i jurisprudencës! Budallallëk më i madh se ky – askund! Megjithatë, mendoj se këta janë strukturë me
opsione të tjera politike për shtetin, megjithëse ja që një ministër e ka marr samarin në shpinë! Ajo
axhendë e tyre, e cila me dorë në zemër nuk ka mbështetjen e një përqindjeje të madhe të qytetarëve
është gati të vdesë. Së pari, babai i nderuar i botës serbe, Viktor Orban, ka vdekur. Së dyti, babai
biologjik i botës serbe, Aleksandar Vuçiç, është gjithashtu në koma, për të cilin shumë persona janë të
bindur se po vepron si një nacionalist i madh sepse është i frustruar, gjoja sepse babai i tij biologjik ishte
një shqiptar nga Kosova. Kjo ka qarkulluar në rrjetet sociale në të gjithë Ballkanin për vite me radhë, dhe
kryesisht në të gjithë Serbinë. Vuçiçit të pafat tashmë i janë shkulur ato pendët e bukura të palloit dhe
është shndërruar në një çafkë të zgjebur. Për vite me radhë ai është ulur në katër karrige në të njëjtën
kohë dhe ka ngrënë nga të katër pjatat.
Por le të kthehemi te tema. Cila është arsyeja e dramatizimit dhe demonizimit të dhënies së provimit të
jurisprudencës në gjuhën tuaj amtare, kur sot mund të merrni edhe një doktoraturë në atë gjuhë?!
Përgjigja është e ngjashme me arsyen pse bashkësia etnike bullgare nuk është përfshirë në Kushtetutë!

Nëse nisemi nga logjika primitive se gjuha bullgare është e dëmshme, madje e rrezikshme për shtetin,
lind pyetja në mënyrë të pashmangshme, pra si mund të mos jetë gjuha serbe e rrezikshme për te?! Në
të gjitha këto, rreziku i vërtetë është paranoja ose motivet e fshehta të disa njerëzve në krye të shtetit
që betohen për qiellin se për sa kohë që janë gjallë (supozoj politikisht), nuk do t'i fusin kurrë bullgarët
në Kushtetutë. Edhe ata janë qytetarët tanë, të cilët nuk janë fajtorë për asgjë, përveç se Zoti vendosi t'i
bëjë ata bullgarë. Disa njerëz të ktuit madje e mallkojnë Zotin për këtë. Këtu, normaliteti është
problematik, dhe ne menduam se anormaliteti ishte në mënyrë të pakthyeshme një gjë e së kaluarës.
Por shohim se një anormalitet i tillë i mban sytë hapur paranojakisht edhe kur fle. VMRO fillimisht ishte
antiserbe dhe probullgare, ndërsa tani ka evoluar krejtësisht në të kundërtën. Nuk është rastësi që futja
e një pakice bullgare në Kushtetutën e RMV-së perceptohet si hedhje gjarpri në qafë. Sapo thuhet diçka
e mirë për bullgarët, ajo pjesë e popullit çmendet. Por ajo hesht për serbët. Një vit më parë, deputetja
serbe me origjinë maqedonase Milica Stamenkovska u ngjit në “Solunska Glava” me bandën e saj dhe
ishte krenare që "ushtria serbe" kishte çliruar "vendin e tyre"! Askush nuk tha asnjë fjalë. Asnjë britmë
apo fjalë nga autoritetet vmrovike! Nëse bullgarët do ta kishin thënë këtë, ne do t'i kishim shpallur luftë
Bullgarisë!
Presidentja nuk e di për çfarë flet!
Presidentja e Republikës së Maqedonisë, Gordana Siljanovska, me logjikën e një papagalli vazhdon të
përsërisë kriteret e Kopenhagenit si kushtet të vetme për anëtarësim në BE. Kam një ndjenjë se ajo nuk i
ka lexuar fare kriteret e Kopenhagenit. Ajo gjithashtu po manipulon rregullat themelore në lidhje me
anëtarësimin e vendit në BE. Ajo thotë se nuk nevojiten ndryshime kushtetuese. Dhe pikërisht në ato
kritere të Kopenhagenit, në seksionin "Kriteret politike", thuhet se vendi duhet të respektojë "të drejtat
e pakicave, mbrojtjen e pakicave dhe të drejtat kulturore". Pra, pa të drejta të tilla për bullgarët, nuk ka
BE për ne. Ndërsa, ata vazhdojnë të këmbëngulin se gjuha maqedonase është një gjuhë e veçantë (e
ndryshme nga bullgarishtja). Përfshirja e bullgarishtes në Kushtetutë është një detyrim imperativ. Nëse
dikush kundërshton që disa shtete anëtare nuk e kanë bërë këtë, përgjigjja është se ne e humbëm atë
tren në vitin 2004. Që atëherë, çdo vonesë e re lind detyrime të reja. Nëse do të kishim një gram
mendje, do të ishim në BE para të gjitha vendeve të Evropës Lindore. Paga jonë mesatare tani do të ishte
afro 3,000 euro, dhe fëmijët tanë do të ishin në shtëpi.
Asesi të mbushemi mend!
Duket sikur që nga fillimi këtu është punuar shumë për të shkelur normalitetin, madje edhe pas 35
vitesh, ende nuk po arrijmë të vijmë në vete. Ishim ndër vendet e para që filluam t’i bashkohemi BE-së,
dhe tani po endemi në shkretëtirë ose xhungël, pa e ditur se ku po shkojmë. Ose jemi një pacient që nuk
dëshiron të shërohet, ose lumturia dhe normaliteti po ikin nga ne, sepse jemi të parët që plagosëm ato.
Nga një njëmenësi kemi kaluar në çmenduri! Plot 35 vjet pa zhvillim, kurse ai socializmi "i kalbur" e
kishte rritur standardin njerëzor 12 herë në 35 vjet. Si arsye, disa tregojnë privatizimin e keq, të tjerë
lidershipin e keq, të tjerë se jemi një shoqëri komplekse, të tjerë e kërkojnë fajin te modelet dhe
sistemet zgjedhore, dhe së pesti se jemi një shtet i robëruar prej 4-5 familjesh që nuk e duan BE-në
sepse po shkatërron monopolet e tyre të biznesit të zi. Megjithatë, ne jemi një shoqëri e sëmurë e
udhëhequr nga udhëheqës të sëmurë me ambicie poashtu të sëmura. Në vendin tonë, marrëzia,

injoranca, mungesa e ideve dhe krimi vazhdojnë të jenë një e mirë publike e përbashkët. Edhe ato pak
takime udhëheqësish i ngjajnë një koleksioni të bukur thikash pas shpine. As armiqtë më të mëdhenj nuk
do të na dëmtonin aq sa i bëjmë ne vetes. I gjithë angazhimi politik është i përqendruar për zgjedhjet e
ardhshme, e jo në brezat e ardhshëm! Çdo shoqëri normale pretendon të krijojë institucione normale,
marrëdhënie normale dhe njerëz normalë, gjë që është kryesisht e mundur vetëm me udhëheqës
partiak normalë!