Orban shkon, është radha e prokësve!

Mersel Bilalli

Kjo botë nuk do të shkatërrohet nga bombat atomike, siç shkruajnë gazetat, por nga politikanë të çmendur, banalë e të paditur – thotë shkrimtari spanjoll Carlos Ruiz Zafón!

Konfliktet ekstreme midis shiitëve të përfaqësuar nga Irani dhe sunitëve të përfaqësuar nga Arabia Saudite kanë fituar vrull që nga ardhja e Ajatollah Khomeinit në krye të Iranit në vitin 1979. Kjo ka krijuar tension ekstrem në të gjithë rajonin, në emër të një lloj “çështjeje ekzistenciale” midis dy kampeve shiite dhe sunite, të cilat do të duhet të luftojnë deri në zhdukje. Nuk është vetëm Netanyahu që kërkon zhdukjen e Iranit, por edhe më shumë trashëgimtari i kurorës saudite, Mohammed bin Salman (MBS), i njohur për reformat e mëdha dhe modernizimin e Arabisë Saudite. Madje, ky i fundit e bindi Trumpin se koha ishte e duhur për të sulmuar regjimin brutal të Iranit. Ai madje e krahasoi udhëheqësin iranian, Ajatollah Khamenei, me Hitlerin. Në fakt, Irani, i udhëhequr nga dy Ajatollahët Khomeini dhe Khamenei, ka qenë një faktor destabilizues për gjithë rajonin sunit për vite me radhë. Ka shumë udhëheqës, madje edhe religjioz me gjuhë të gjatë dhe dëshirë të shkurtër për ta mbajtur atë nën kontroll.
Irani dhe Arabia Saudite për dekada janë në konkurrencë të ashpër se kush do të udhëheqë rajonin islamik. Njëri pretendon të jetë shiitizmi, tjetri sunitizmi. Gjatë 40 viteve të fundit, qindra mijëra njerëz kanë vdekur në luftërat në emër të Zotit! Prandaj, përveç Netanyahut, është edhe njeriu më i fuqishëm i Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman (MBS), i cili e bindi Trumpin se ishte koha e duhur që regjimi iranian të binte, pasi ai ishte dobësuar nga protestat që lanë mbi 30,000 të vdekur. Kurse Netanyahu gjeti momentin e duhur për të mbuluar gjyqin e tij për korrupsion. Edhe ashtu ai gjithmonë fiton kundër çdo arsyeje të shëndoshë.
Pasi Khomeini erdhi në pushtet në vitin 1987, Irani filloi një konflikt të dhunshëm në Mekë (një vend i shenjtë islamik), ku u vranë mbi 400 njerëz, gjë që përkeqësoi ndjeshëm marrëdhëniet tashmë të këqija midis tyre. Me ndikimin amerikan, zjarri u shua disi, por ende mbeti shumë prush. Gjatë viteve 1990-2000, dukej se kishte njëfarë paqeje midis shiitëve dhe sunitëve, por konflikti serisht shpërtheu se kush duhej të udhëhiqte botën islamike. Në vitin 2003, SHBA bënë një gabim të madhë duke rrëzuar diktatorin sunit irakian Saddam Hussein, një vend me shumicë shiite. Në zgjedhjet pasuese, shiitët fituan pushtetin edhe atje, andaj ndikimi i ajatollahëve ekstremistë në rajon u forcua ndjeshëm.
I inkurajuar nga kjo, Irani aktivizoi forcat e tij të proksi në rajon (Hezbollahun në Siri dhe Liban, Huthitët në Jemen dhe pakicat shiite në vendet e rajonit, etj.). I frustruar nga ekspansionizmi shiit në rajon, mbreti saudit u dha SHBA-ve bazën më të madhe ushtarake – “Mbreti Fahd”, në Arabinë Saudite. Mijëra trupa amerikane mbërritën atje, me qindra miliarda dollarë në armë. Vetë Presidenti Obama shpenzoi mbi 60 miliardë dollarë në atë rajon. Në atë kohë, Arabia Saudite rriti ndjeshëm prodhimin e naftës, gjë që ndihmoi në stabilizimin e çmimeve botërore të naftës, me qëllim që të parandalonte ndikimin e Iranit në botë. Marrëdhëniet midis Arabisë Saudite dhe Izraelit u përmirësuan dukshëm, por pa pompozitet. Ndërkohë, Arabia Saudite filloi të mendonte për një program armësh bërthamore. “Nëse Irani prodhon një bombë atomike, edhe ne do ta bëjmë atë”, thanë sauditët. Megjithëse ka pengesa fetare për këtë ide.

MBS e bindi Trumpin të sulmonte!?
Sulmi ndaj Iranit luftënxitës duket se ishtë më shumë ide e MBS sesa e Netanyahut, i bindur se me vrasjen e lidershipit, do të ishte e lehtë të ndryshohej regjimi dhe të rivendosej familja mbretërore e moderuar Rezah Pahlavi. Armët kryesore ishin planifikuar të ishin nafta sunite, SHBA-të dhe Izraeli. Por kjo doli të ishte një gabim i madh. Madje e shuajti edhe atë lëvizje për ndryshim në Iran. Në vitin 2025, Izraeli, me ndihmën e SHBA-ve, shkatërroi një sistem me qindra centrifuga të pasurimit të uraniumit, por programi mbeti gjallë. Irani forcoi më tej forcat proksi rreth Arabisë Saudite – Huthët shiitë në Jemen (të cilët përbëjnë 31% të popullsisë atje), Hezbollahun në Liban dhe pakicat e shumta shiite në vendet përreth sunite, përfshirë Arabinë Saudite. Me ndihmën e tyre, iranianët kontrollojnë edhe ngushticën e rëndësishme Bab al-Mandeb, e cila lidh Detin Arabik me Detin e Kuq, dhe Kanalin e Suezit, përmes të cilit zhvillohet rreth 12.5% e tregtisë botërore. Le të kujtojmë se në vitin 2015, Arabia Saudite u përpoq të përmbyste regjimin e Jemenit dhe të paralizonte Huthitët, por disa vite më vonë, Huthitët atje, pasi morën një numër të madh dronësh dhe raketash kryqëzuese nga Irani, sulmuan fushën e naftës saudite “Abqaiq” dhe rafinerinë “Kirai”, e cila përpunonte rreth 7 milionë fuçi naftë në ditë, gjë që përgjysmoi eksportet e naftës saudite. Çmimi i naftës u rrit me një rekord prej 20% vetëm brenda një dite.
Regjimi i mëparshëm në Jemen hapi një front kundër të dërguarve iranianë dhe mbi 350,000 njerëz vdiqën, 70% e të cilëve ishin fëmijë. Jemeni ra nën ndikimin iranian. Në Siri, Irani e mbështeti fuqimisht Bashar al-Asadin, por ai u rrëzua me ndihmën e Arabisë Saudite, rebelëve vendas dhe Turqisë. Kjo çoi në shembjen e korridorit iranian: Teheran – Bagdad – Damask – Bejrut – Mesdhe. Çmimi ishte mbi gjysmë milioni njerëz të vrarë dhe rreth 8 milionë të larguar nga vendi. Pastaj Irani, përmes do forcave sulmoi Bahreinin, por Arabia Saudite ndërhyri dhe ky operacion dështoi. Ndërkohë, pakica shiite organizoi një kryengritje edhe në vetë Arabinë Saudite, të udhëhequr nga Sheikh Nimr-El Nimr. Ai u vra dhe iranianët e revoltuar dogjën ambasadën saudite në Teheran. Kjo u pasua nga ndërprerja e marrëdhënieve diplomatike dhe vendosja e sanksioneve ndaj Iranit.
Tani Irani është me fat që SHBA kanë një president që demanton veten çdo minutë. Ai mburret, ankohet, kërcënon, bërtet, fyen dhe komplikon. Ai shkarkoi profesionistë të shumtë në krye të politikës dhe ushtrisë amerikane, dhe tani po i shkul flokët vetë! E gjunjëzoi NATO-n dhe pastaj e mallkoi që nuk ndihmoi! Nuk ka NATO pa një tufë. SHBA-të pa NATO-n janë pa krah, kurse Evropa edhe pa këmbë. Kjo ndodh kur dikush s’ka as tru! Tani ultimatumet e tij zgjasin më pak se jehona e zërit në një mal. Ai fillon me mirënjohje përfundon me fyerje. Ai përmend paratë sepse e di se kur bëhet fjalë për para, edhe djalli citon librat e Zotit. Por, ja që ky është realiteti i trishtueshëm i vendit më demokratik në botë. Kurse Irani po vepron si fitues në luftë dhe bën arbitrarisht pagesa astronomike për tranzitin përmes Hormuzit, i cili ka statusin e një ngushtice ndërkombëtare njësoj si Bosfori, Gjibraltari, Magellani, Malaka, Bab al-Mandebi, etj.
MBS po i bën presion vazhdimisht Trumpit që të mos pranojë një zgjidhje të dobët, por askush nuk e di se çfarë do të pranonte J.D. Vance! Pika 3 e marrëveshjes së propozuar të armëpushimit parashikon tërheqjen e bazave amerikane nga rajoni dhe pezullimin e të gjitha sanksioneve të vendosura nga Këshilli i Sigurimit (a kjo nuk është në kompetencën e SHBA-së, por të OKB-së). Secila palë, para publikut të saj, përdor vetëm ato pika afirmative që i përshtaten, dhe kjo në vetvete do të thotë dobësi amerikane. Irani këmbëngul që potenciali i tij bërthamor të jetë nën mbikëqyrjen e IAEA-s (Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike), edhe pse kjo është brenda kornizës së OKB-së, të cilën Trump as nuk e do! Irani pajtohet me planin pakistanez, por dëshiron një armëpushim të përgjithshëm, jo të pjesshëm. Faza e parë është një armëpushim dhe hapja e Hormuzit. Përpjekje të Pakistanit, Turqisë dhe Egjiptit. Më parë, në zyrën e Trump, një zonjë mbajti një fjalim emocional me një thelb ungjillor, rreth justifikimit të përdorimit të çdo force ushtarake, e cila në të njëjtën kohë bie ndesh me një Amerikë shumëfetare. Dhe meqenëse Krishti nuk e preferon dhunën, ai madje lutet për abuzuesit e tij. “Lutja pranohet nëse bëhet nga një person që ka zemër”, thotë Dietrich Bonhoeffer.
E ku është Maqedonia e Veriut?
Në ujëra kaq të rrezikshme, Maqedonia qëndron një varkë të lirë që shkon drejt ujërave të egra me ujëvare të rrezikshme. Nuk e kupton se Orbani i dashur ndoshta do të thotë një lamtumirë me lot. Dhe nuk ka amanet për ne sepse s’ka pas as sinqeritet. Ai do të na lërë të lundrojmë pa busull përveç nëse i konsiderojmë busull ujëvarat e rrezikshme. Nuk mund ta kuptojmë se jemi një vend shumë i vogël për lojëra të mëdha dhe budallaqe. Politika e zhveshur nacionaliste e qeverisë nuk është vetëm e dëmshme, por edhe fatale. Për vite me radhë, përmes fateve dhe vuajtjeve njerëzore, kemi ndërtuar kulla ëndrrash, të cilat shemben sapo zgjohemi. Shpresa për shporta konsumatori gjejmë pranë kontejnerëve të mbeturinave!
Qeveria bën një gabim fatal kur manipulon emocionet nacionaliste, duke prerë pikërisht degën mbi të cilën është ulur. Në vend që të përfundojë punën me ndryshimet kushtetuese dhe të ngjitet në një trap të madh, ajo vazhdon të ndërtoj unitet me ndihmën e urrejtjes! Kurse ne heshtim para namit dhe turpit, duke toleruar një shkurtabiq që mendon se është Guliveri. Bëhemi krenarë për gjërat për të cilat bota normale turpërohet. Propozimi francez nuk është francez, por evropian, madje shumë neutralë mendojnë se ato janë lëshime të mira për Maqedoninë. Mohimi i çfardo edentiti, shtetësie dhe etnie është jashtë çdo diskutimi. Pjesa tjetër është thjesht një teknikë. A dihet që nëse nuk merr atë që e do, do të të bëjnë ta duash atë që e merr! Besimi është i shtrenjtë, por di të shitet edhe lirë.