Gjuha shqipe e garantuar në letër, e kontestuar në praktikë

Në Republikën e Maqedonisë së Veriut Republika e Maqedonisë së Veriut, çështja e gjuhës shqipe mbetet një nga temat më të ndjeshme në jetën publike dhe politike. Edhe pse në aspektin juridik ajo gëzon mbështetje të qartë përmes ligjeve dhe reformave pas vitit 2001, në praktikë zbatimi i saj vazhdon të shoqërohet me sfida dhe debate të vazhdueshme.

Një pikë kthese në historinë politike të vendit ishte Marrëveshja e Ohrit Marrëveshja e Ohrit, e cila synoi të vendoste themelet e një shteti më gjithëpërfshirës dhe të garantonte të drejta më të gjera për komunitetet etnike. Kjo marrëveshje hapi rrugën për ndryshime kushtetuese dhe ligjore që mundësuan përdorimin më të gjerë të gjuhës shqipe në institucionet shtetërore.

Më vonë, me miratimin e Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve në vitin 2018, gjuha shqipe u institucionalizua edhe më shumë në jetën publike. Ky ligj parashikon përdorimin e saj në administratë, dokumente zyrtare dhe komunikim institucional, duke e ngritur në një nivel më të avancuar krahasuar me periudhat e mëparshme.

Megjithatë, realiteti praktik shpesh nuk ecën në të njëjtin ritëm me kornizën ligjore. Në disa institucione qendrore, zbatimi i plotë i ligjit has ende vështirësi, ndërsa interpretimet e ndryshme juridike dhe politike kanë krijuar situata të paqarta. Kjo ka bërë që çështja e gjuhës të mos jetë vetëm teknike apo administrative, por edhe thellësisht politike.

Në këtë kontekst, debati për gjuhën shqipe nuk është thjesht debat për komunikim, por për barazi dhe përfaqësim në shtet. Për një shoqëri multietnike si ajo e Maqedonisë së Veriut, mënyra se si trajtohen gjuhët e komuniteteve është tregues i drejtpërdrejtë i nivelit të demokracisë dhe kohezionit social.

Në përfundim, gjuha shqipe në Maqedoninë e Veriut mbetet e garantuar në letër përmes ligjeve dhe reformave kushtetuese, por sfida kryesore vazhdon të jetë kalimi nga norma ligjore në zbatim të plotë dhe të barabartë në praktikën institucionale. Vetëm atëherë mund të thuhet se barazia gjuhësore është arritur në kuptimin e saj të plotë.

Shkroi: Assis.Prof.Dr.Nijazi Halili