Irani po humbet kontrollin e Hormuzit

Kontrolli i Ngushticës së Hormuzit është bërë një çështje kyçe në përballjen me Iranin.
Në muajt e fundit, si Irani ashtu edhe Shtetet e Bashkuara kanë bërë pretendime për dominim, duke krijuar konfuzion. Tani provat po bëhen më të qarta: Shtetet e Bashkuara, marina e të cilave patrullon ngushticën, po bën përparim, ndërsa Irani po humbet një pjesë të konsiderueshme të kontrollit të tij mbi korridorin jetësor të transportit detar, raporton CNN.

Sipas të dhënave nga Kpler, një kompani që gjurmon anijet duke përdorur transponderë dhe satelitë, më shumë se 80 përqind e kalimeve nëpër Ngushticën e Hormuzit në dy javët e fundit kanë ndjekur rrugën e Omanit. Kjo është një rrugë ujore e miratuar nga OKB-ja, të cilën Irani e kundërshton fuqimisht.

Irani këmbëngul në kontrollin e ngushticës dhe ka sulmuar dhjetëra anije që u përpoqën të kalonin përgjatë bregdetit verior të Omanit. Pavarësisht rrezikut, shumica e anijeve kohët e fundit kanë injoruar kërkesat iraniane dhe kanë kaluar nëpër ngushticë me premtimin e mbrojtjes nga Marina Amerikane.

“Çdo gjë tregon se Irani e ka humbur të paktën pjesërisht kontrollin e ngushticës”, tha Homayoun Falakshahi, analisti kryesor i naftës bruto në Kpler.

Dobësimi i kontrollit iranian
Ky është një ndryshim i plotë nga një muaj më parë, kur Kpler nuk regjistroi pothuajse asnjë trafik në rrugën e Omanit. Rënia e ndjeshme e trafikut në rrugën e preferuar të Iranit e ka penguar Teheranin të mbledhë tarifat e tranzitit, siç ishte përpjekur të bënte gjatë gjithë pranverës. Edhe pse Memorandumi i Mirëkuptimit midis SHBA-së dhe Iranit skadoi këtë javë, duke i lejuar teorikisht Teheranit të mbledhë përsëri tarifat, të dhënat e Kpler tregojnë se ata nuk po arrijnë ta bëjnë këtë.

“Shumica e lojtarëve të Lindjes së Mesme nuk po bien dakord ose nuk po e zbatojnë kërkesën e Iranit për tarifën e tranzitit. Kjo është arsyeja pse rruga e Omanit ka më shumë kuptim”, tha Dan Pickering, themelues dhe drejtor investimesh i Pickering Energy Partners.

Kuvajti, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe po marrin me qira anije shumë të mëdha mallrash (VLCC) për të transportuar naftë nga Gjiri Persik përmes Ngushticës së Hormuzit. Nafta më pas transferohet në cisterna për klientët jashtë zonës së rrezikut në Gjirin e Omanit, sipas Andy Lipow, president i Lipow Oil Associates.

Për të shmangur sulmet iraniane, anijet i fikin transponderët e tyre, ndonjëherë për javë të tëra. Ky i ashtuquajtur “trafik i errët” nuk vihet re nga disa shërbime gjurmimi si Kpler.

Edhe pse disa nga anijet mund të dallohen nga satelitët, është më e vështirë t’i gjurmosh ato duke përdorur metoda standarde.

Por Shtetet e Bashkuara, me praninë e tyre të konsiderueshme ushtarake në det, kanë një pamje të qartë të të gjitha anijeve që kalojnë nëpër ngushticë. Ato kanë raportuar dërgesa nafte dukshëm më të larta nga sa kanë sugjeruar vlerësimet e mëparshme. Sekretari i Energjisë Chris Wright tha javën e kaluar se tranziti total i naftës nëpër ngushticë dhe rrugët përreth gjatë javës së kaluar ishte rreth 15 milionë fuçi në ditë. Kjo është shumë më afër mesatares së para luftës prej 20 milionë fuçish.

Çështja e kontrollit të plotë
Kjo është arsyeja pse Presidenti Donald Trump deklaroi të hënën se SHBA-të kanë “kontroll të plotë mbi ngushticën”. Është një pretendim i dyshimtë që ai e ka bërë vazhdimisht gjatë konfliktit. Fakti që sulmet iraniane vazhdojnë dhe rrjedhat e naftës mbeten nën nivelet e para luftës, sugjeron që SHBA-të nuk kanë kontroll të plotë mbi Ngushticën e Hormuzit në fund të fundit.

Por as Irani nuk e bën këtë. “Nëse qëllimi i tyre do të ishte të imponoheshin si aktori kryesor, do të thoja se ata kurrë nuk kishin kontroll të plotë. Qëllimi i tyre duket të jetë parandalimi për të pohuar pushtetin e tyre. Mendoj se ata ende po ia dalin mbanë në këtë parandalim”, tha Pickering.

Megjithatë, nëse cisternat po transportojnë vërtet sasitë e naftës që pretendon SHBA-ja, atëherë parandalimi dhe kontrolli i Iranit mbi Ngushticën e Hormuzit janë dobësuar krahasuar me situatën një ose dy muaj më parë.

Gjërat i ndërlikon edhe më tej fakti që Omani dhe Irani po negociojnë për të rivendosur lundrimin e lirë nëpër ngushticë, por pa pjesëmarrjen e SHBA-së, gjë që e ka zemëruar Trumpin. Nuk është e qartë se si këto bisedime do të ndikojnë në trafikun e naftës ose kontrollin e rrugës ujore.

“Të gjitha informacionet dhe titujt kryesorë duhen marrë me rezervë. Megjithatë, mund të thuhet se Irani e ka humbur pjesërisht kontrollin e ngushticës”, përfundoi Lipow./KK