Shfuqizimi i emrave shqiptarë në Tetovë, sfidë për pluralizmin dhe barazinë etnike!

Vendimet për emërtimin e rrugëve dhe hapësirave publike rrallëherë janë vetëm çështje administrative. Në shoqëritë multietnike ato përfaqësojnë kujtesën kolektive, identitetin kulturor dhe vendin që komunitete të caktuara zënë në historinë dhe jetën publike të shtetit. Pikërisht për këtë arsye, debatet e fundit rreth kontestimit dhe shfuqizimit të emrave shqiptarë në Tetovë kanë tejkaluar kufijtë e një procedure juridike, duke u shndërruar në një çështje me rëndësi të veçantë politike dhe shoqërore.

Tetova nuk është thjesht një qytet me shumicë shqiptare. Ajo përfaqëson një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës, arsimit dhe vetëdijes kombëtare shqiptare në Maqedoninë e Veriut. Për këtë arsye, emrat që mbajnë rrugët dhe institucionet e saj janë pjesë e trashëgimisë historike dhe kulturore të banorëve të këtij qyteti. Kur emra që lidhen me figura, ngjarje dhe vlera të rëndësishme të historisë shqiptare vihen në pikëpyetje, krijohet përshtypja se nuk po kontestohen vetëm disa tabela rrugësh, por vetë e drejta për përfaqësim të barabartë në hapësirën publike.

Në demokracitë moderne, hapësira publike duhet të pasqyrojë diversitetin e shoqërisë. Njohja e historisë dhe identitetit të komuniteteve të ndryshme nuk është privilegj, por parim themelor i barazisë qytetare. Për një shtet që synon integrimin evropian dhe konsolidimin e demokracisë multietnike, respektimi i këtij parimi është thelbësor.

Debati për emrat shqiptarë në Tetovë duhet të shihet edhe në kontekstin më të gjerë të marrëdhënieve ndëretnike në Maqedoninë e Veriut. Edhe pas avancimeve të arritura me Marrëveshjen Kornizë të Ohrit, çështjet që lidhen me gjuhën, simbolet dhe përfaqësimin kulturor vazhdojnë të mbeten burim mosmarrëveshjesh. Kjo tregon se procesi i ndërtimit të një shoqërie plotësisht të barabartë ende nuk ka përfunduar.

Për shumë shqiptarë, kontestimi i emrave shqiptarë perceptohet si pjesë e një vazhdimësie politikash që historikisht kanë synuar kufizimin e pranisë shqiptare në institucionet dhe simbolikën shtetërore. Kjo është arsyeja pse reagimet ndaj këtyre vendimeve kanë qenë të forta dhe shpesh të shoqëruara me kritika ndaj qasjeve që konsiderohen ekskluzive dhe jo në frymën e bashkëjetesës.

Megjithatë, pavarësisht interpretimeve politike, një fakt mbetet i padiskutueshëm: stabiliteti dhe kohezioni i një shoqërie multietnike nuk ndërtohen përmes minimizimit të identiteteve të ndryshme, por përmes njohjes dhe respektimit të tyre. Çdo veprim që krijon ndjenjën e përjashtimit ose të nënvlerësimit të një komuniteti rrezikon të thellojë mosbesimin dhe të dobësojë frymën e bashkëpunimit ndërmjet qytetarëve.

Prandaj, çështja e emrave shqiptarë në Tetovë nuk duhet të trajtohet si një debat i zakonshëm administrativ. Kji prek drejtpërdrejt konceptin e barazisë, të përfaqësimit dhe të respektit reciprok mbi të cilin duhet të mbështetet e ardhmja e Maqedonisë së Veriut. Një shtet demokratik dhe multietnik forcohet kur të gjitha komunitetet ndihen të njohura dhe të respektuara në hapësirën publike, jo kur simbolet e identitetit të tyre bëhen objekt kontestimi.

Shkroi: Nijazi Halili