Juristët shqiptarë përballë murit gjuhësorë në Maqedonin e Veriut (Në mbështetje të protestës së studentëve shqiptar)

Arben LLALLA

Dhënia e provimit të jurisprudencës në gjuhën maqedonase nuk është thjesht një çështje teknike apo procedurale. Ajo përbën një tregues të qartë të një problemi më të thellë që lidhet me pozicionin dhe të ardhmen e arsimit juridik në gjuhën shqipe në Maqedonia e Veriut.
Sot, shqiptarët studiojnë juridik në disa universitete – dy shtetërore dhe dy private – ku mësimi zhvillohet në gjuhën shqipe. Megjithatë, në momentin vendimtar, kur ata duhet të dëshmojnë aftësinë profesionale përmes provimit të jurisprudencës, përballen me një realitet tjetër: një provim që zhvillohet në gjuhën maqedonase. Kjo krijon një hendek të dukshëm mes arsimit të marrë dhe kërkesave të sistemit shtetëror.
Ky hendek nuk është vetëm gjuhësor; ai është thelbësisht strukturor. Një student që ka ndërtuar të gjithë formimin akademik në shqip, detyrohet të përballet me terminologji juridike në një gjuhë tjetër në momentin më kritik të karrierës së tij. Kjo nuk është thjesht sfidë profesionale, është një barrierë që, në praktikë, ul konkurrueshmërinë e tij përballë kandidatëve të tjerë.
Në këtë kontekst, lind pyetja e pashmangshme: a kemi të bëjmë me një standardizim të nevojshëm të sistemit juridik, apo me një formë të maskuar të përjashtimit? Në një shtet që, pas Marrëveshja e Ohrit, ka ndërtuar mbi parimin e barazisë dhe përfaqësimit të drejtë, praktika të tilla ngjallin dilema serioze.
Nëse arsimi universitar në shqip është i njohur dhe i licencuar nga vetë shteti, atëherë është logjike që edhe rruga drejt ushtrimit të profesionit të jetë e harmonizuar me këtë realitet. Përndryshe, krijohet një situatë paradoksale: shteti prodhon juristë në një gjuhë, por i teston dhe i filtron në një tjetër.
Pasojat e kësaj qasjeje nuk janë vetëm individuale. Ato reflektohen në përbërjen e sistemit të drejtësisë në tërësi. Nëse një pjesë e madhe e të diplomuarve shqiptarë has pengesa në hyrje, atëherë përfaqësimi i tyre në pozita kyçe si avokatë, prokurorë dhe gjyqtarë, mbetet i kufizuar. Kjo, në afat të gjatë, mund të ndikojë në besimin e qytetarëve ndaj institucioneve dhe në perceptimin e drejtësisë si e barabartë për të gjithë.
Në këtë prizëm, shqetësimi nuk është thjesht për një provim, por për drejtimin që po merr një sistem i tërë. Nëse këto barriera vazhdojnë, ekziston rreziku që të krijohet një ndarje e heshtur: shqiptarët të orientohen drejt roleve administrative apo periferike, ndërsa vendimmarrja në drejtësi të mbetet e përqendruar diku tjetër.
Një shoqëri demokratike nuk matet vetëm me ligjet që miraton, por me mënyrën se si ato zbatohen në praktikë. Dhe kur praktika krijon pabarazi, edhe pa e thënë hapur, atëherë kemi të bëjmë me një problem që kërkon debat publik, reflektim institucional dhe, mbi të gjitha, zgjidhje të drejtë.
Sepse në fund, çështja nuk është vetëm gjuha e një provimi. Është gjuha e barazisë në një shtet që pretendon të jetë i përbashkët për të gjithë qytetarët e tij. Kësaj i thonë Juristë në shqip, drejtësi në maqedonisht: Mbyllja në heshtje rruga e shqiptarëve drejtë sistemit të drejtësisë në Maqedonin e Veriut. Drejtësia me pengesa gjuhësore”
Prandaj të gjithë shqiptarët ditën e hënë më 6 Prill duhet të protestojnë fuqishëm në për krahje të studentëve të cilët po bëhen mburoja për mbrojtjes e gjuihës amtare shqipe dhe të drejtave njerëzore në shtetin e brishtë në Maqedonin e Veriut.