Galdini: Gjuha Shqipe në Maqedoninë e Veriut, kur shteti e lë barazinë në korridor!

Nga Arian Galdini

Një shtet zbulohet jo te kushtetuta që shpall, por te hyrjet ku ligji duhet të bëhet jetë.

Pikërisht aty po matet sot Maqedonia e Veriut.

Protesta e studentëve shqiptarë në Shkup, më 6 prill 2026, lindi nga kërkesa që provimi profesional i jurisprudencës të mund të jepet edhe në shqip.

Ministria e Drejtësisë mbajti vijën se bëhet fjalë për “provim profesional, jo procedurë administrative”, ndërsa Hristijan Mickoski deklaroi se qeveria po kërkon zgjidhje përmes ekspertëve kushtetues.

Studentët shqiptarë nuk po kërkojnë privilegj. Nuk po kërkojnë ulje standardi.

Nuk po mbrojnë një zbukurim identitar.

Po kërkojnë që shteti të thotë pa hile nëse barazia gjuhësore hyn edhe në portën e profesionit juridik, apo ndalet para saj.

Sepse aty ku fillon profesioni, aty shteti zbulon jo vetëm ligjin e vet, por mendimin e vet për qytetarin që ka përballë.

Shteti provohet aty ku vendos kush hyn, gjithçka tjetër mund të mbetet ceremoni.

Qeveria e Mickoskit nuk po hyn me mohim brutal të shqipes.

Nuk po përdor gjuhë të trashë përjashtimi.

Po hyn nga interpretimi, nga procedura, nga teknikaliteti, nga dallimi i ftohtë ndërmjet një të drejte të gjerë dhe një prove profesionale të posaçme.

Kjo nuk e bën më të pafajshme.

E bën më të rafinuar.

Përjashtimi i shpallur ndez menjëherë alarm, përjashtimi i veshur me legalitet zgjatet, lodh dhe ia shton barrën e provës pikërisht të dëmtuarit.

Kjo është mënyra moderne e dobësimit të së drejtës, jo heqje e saj nga teksti, por ngrirje e saj në hyrje.

Përgjegjësia e parë bie mbi Hristijan Mickoskin.

Nëse ai pranon se ka problem, nuk ka më të drejtë ta administrojë si pritje.

Një kryeministër që e di se ka përpara një plagë, por e shtyn vendimin përpara, nuk po qetëson vendin, po teston kufirin e durimit të palës tjetër.

Përgjegjësia e dytë bie mbi Ministrinë e Drejtësisë.

Një ministri drejtësie, në një shtet të tillë, nuk mund ta trajtojë fushën e gjuhës si periferi teknike.

Në Maqedoninë e Veriut, gjuha nuk është luks kulturor apo stoli ceremoniale, është pjesë e ekuilibrit kushtetues.

Duke e reduktuar gjithçka te karakteri profesional i provimit, ministria sillet sikur fusha e gjuhës të ishte neutrale.

Nuk është.

Ajo është një nga vendet ku shteti provon nëse e mban fjalën e vet kushtetuese.

Përgjegjësia e tretë bie mbi partnerin shqiptar në pushtet.

Faktori shqiptar që është pjesë e qeverisë nuk matet te numri i posteve që mban, por te aftësia për ta ndryshuar përfundimin pikërisht aty ku bashkësia e vet prek shtetin real.

Nëse nuk e kthen këtë nyjë në përfundim, prania e tij në pushtet mbetet pamje.

Pamja, kur prek barazinë, është forma më e varfër e pushtetit.

Megjithatë, një mendim i drejtë nuk duhet të shpallë si të blinduar atë që materiali publik nuk e mbyll krejt.

Vetë debati ekziston sepse pala qeveritare mbështetet te natyra profesionale e provimit dhe te kërkesa për njohje aktive të maqedonishtes.

Ura normative mbetet e kontestuar.

Por kjo nuk e dobëson kërkesën shqiptare.

Përkundrazi, e bën edhe më të rëndë.

Sepse pyetja e studentëve është krejtësisht e drejtë, a vlen barazia edhe kur prek zemrën e profesionit juridik, apo vetëm sa kohë që nuk e shqetëson atë?

Kjo është pyetje mbi seriozitetin e shtetit.

Këtu nuk mbrohet vetëm emri i një gjuhe. Mbrohet hyrja reale në karrierë, në institucion, në vetëbesim qytetar.

Kur një i ri ndien se gjuha e tij nderohet në ceremoni, por pengohet aty ku fillon jeta e vërtetë, mosbesimi nuk lind si ideologji.

Lind si përvojë.

Dhe përvoja e poshtërimit është më e rëndë se çdo parullë, sepse nuk ka nevojë të bërtasë, mjafton të mbetet.

Prandaj kjo ngjarje nuk duhet lexuar si episod.

Duhet lexuar si provë e modelit maqedonas. Nëse qeveria e Mickoskit e zgjidh qartë, shpejt dhe pa ekuivok, kemi pasur një sprovë të fortë, por jo thyerje.

Nëse e zvarrit, e relativizon dhe e lë të lodhet në interpretim, atëherë po hyn në një logjikë tjetër, në logjikën ku shqiptari ftohet të pranojë se barazia e tij ekziston, por vlen më pak kur prek zemrën e shtetit.

Kur një popull lihet në pritje të barazisë, shteti nuk humb vetëm besimin e tij.

Mësohet të jetojë pa drejtësi.

Arian Galdini