CNN: Humbja e Orbanit në Hungari, sinjal për rënien e populizmit

Humbja e Viktor Orbán do të thotë se Hungaria do të ketë një ndryshim qeverie për herë të parë që nga viti 2010.

Edhe pse sondazhet kishin sugjeruar një fitore vendimtare për partinë opozitare Tisza, shumë nga mbështetësit e saj nuk guxonin të imagjinonin se si do të ndihej fitorja. Pas 16 vitesh sundimi nga partia joliberale Fidesz e Orbánit, fusha zgjedhore ishte anuar aq shumë kundër kundërshtarëve të tij, saqë disa pyesnin nëse një alternativë ishte fare e mundur.

Prandaj, kur Orbán pranoi humbjen ndaj kundërshtarit të tij, Péter Magyar, për disa kjo u ndje si një ndryshim regjimi. Shkrimtari dhe poeti András Petöcz tha se ndjesia i kujtonte kohën kur ndodhej në Budapest gjatë rënies së Bashkimit Sovjetik.

“Unë isha 30 vjeç kur përfundoi regjimi komunist. Është e njëjta ndjesi – e njëjta,” i tha ai CNN-it nga brigjet e Danubit, ku mijëra mbështetës të Tisza-s ishin mbledhur për të dëgjuar rezultatet.

Magyar, kryeministri i ardhshëm, i tha turmës: “Së bashku e zëvendësuam regjimin e Orbánit. Së bashku e çliruam Hungarinë. Ne e morëm vendin tonë mbrapsht.”

Edhe pse shumë gjëra mbeten ende të paqarta – nga madhësia e shumicës së Tisza-s në parlament deri te mënyra se si do të fillojë puna për të çmontuar sistemin që ndërtoi Fidesz – humbja e Orbánit ka treguar ngushticën në të cilën mund të përfundojë populizmi. Humbja e tij ofron mësime për ata që do të përpiqen ta imitojnë, si dhe për ata që janë të kënaqur që ai është larguar.

Mësimi i parë është se është e vështirë të ndërkombëtarizohet nacionalizmi. Duke qeverisur për kaq gjatë si kampion i sovranitetit kombëtar – duke u zotuar të mbrojë Hungarinë nga kërcënimet e supozuara të Bashkimit Evropian dhe ideologjisë liberale – në fund fushata e Orbánit u mbështet shumë në mbështetjen e fuqishme ndërkombëtare nga aleatët e tij në Shtetet e Bashkuara dhe Rusi.

I dërguar në Budapest javën e kaluar për të ndihmuar aleatin më të afërt të administratës Trump në Evropë, zëvendëspresidenti JD Vance tha se ishte i gatshëm të ndihmonte Orbánin “sa më shumë që të mundem”.

Presidenti Donald Trump shkoi edhe më larg. “DILNI DHE VOTONI PËR VIKTOR ORBÁN,” shkroi ai me tone të forta në Truth Social. “Ai është një mik i vërtetë, një luftëtar dhe një FITUES.”

Përpjekjet e administratës Trump nuk patën efekt. Ndërsa disa hungarezë – të mbledhur në një sallë eventi në Budapest për të dëgjuar fjalimin e Vance të martën – me siguri u ndjenë të lajkatuar nga vëmendja e një superfuqie dhe mirënjohës ndaj kryeministrit që e kishte siguruar atë, ka diçka kontradiktore në idenë se njerëzit do të votojnë për një politikan nacionalist vetëm sepse një fuqi e huaj u thotë ta bëjnë këtë.

Para humbjes së Orbánit, Ivan Krastev, një shkencëtar politik bullgar që e njeh Orbánin që nga vitet 1990, i tha CNN-it: “Ironia është se nëse ai do të humbasë, do të humbasë si një globalist.” Duke iu drejtuar miqve të tij të fuqishëm jashtë vendit, Orbán “po bënte gjithçka që zakonisht presim nga liderë politikë shumë ndërkombëtaristë.”

Një arsye pse fushata e Orbánit u përqendrua kaq shumë në politikën e jashtme është se bilanci i tij i brendshëm ishte shumë i dobët. Ky është një tjetër mësim nga humbja e tij: populizmi ka të bëjë me fitimin e ditës, javës, ciklit të lajmeve. Për të funksionuar, kjo mënyrë qeverisjeje “një betejë pas tjetrës” ka nevojë për një rrjedhë të vazhdueshme armiqsh. Orbán gjeti shumë: OJQ-të, universitetet liberale, George Soros, lëvizjen LGBTQ dhe Bashkimin Evropian.

Por në fund, mbetesh pa “dragonj” për të luftuar. Pjesa më e madhe e fushatës së Orbánit e demonizoi Ukrainën fqinje. Budapesti është i mbushur me postera të presidentit të Ukrainës, Volodymyr Zelensky. Disa shkruajnë: “Rrezik!” Të tjerë: “Mos e lini të qeshë i fundit.”

Pa një ekonomi të qëndrueshme, pa një sistem shëndetësor të mirëfunksionues apo arritje të tjera politike për t’u treguar, fushata e Orbánit synoi në vend të kësaj të frikësonte hungarezët për t’i bërë të votojnë për Fidesz-in, duke u paraqitur si “zgjedhja e sigurt” për të mbrojtur Hungarinë nga kërcënimet që supozohej se vinin nga Ukraina. “Ai flet gjithmonë për sovranitetin, por të besosh se kërcënimi kryesor për sovranitetin hungarez vjen nga Ukraina është bërë qesharake,” tha Krastev.

Për të kundërshtuar paralajmërimet e paqarta të Orbánit për rrezik nga jashtë, Magyar thjesht duhej të tregonte bilancin e tij të brendshëm – me të cilin hungarezët nuk ishin aspak të kënaqur.

Për ata që kërkojnë të mposhtin populistët, humbja e Orbánit ofron gjithashtu mësime. Pavarësisht fitores së tij të madhe, shumë hungarezë të majtë dhe liberalë nuk janë veçanërisht të entuziazmuar nga Magyar, një ish-anëtar i brendshëm i Fidesz-it, i cili mbetet thellësisht konservator.

Megjithatë, hungarezët u bashkuan rreth Magyarit, duke e vlerësuar saktë se ai ishte shansi i tyre më i mirë elektoral për të mposhtur Orbánin. Péter Krekó, një shkencëtar politik që drejton “Political Capital”, një institut studimor në Budapest, i tha CNN-it se votuesit më liberalë në Hungari nuk lejuan që perfeksioni të bëhej armik i së mirës.

Në një fjalim fitoreje përballë parlamentit të Hungarisë, Magyar u tha mbështetësve të tij se ishte i vetëdijshëm për sfidat që e prisnin. Ai i bëri thirrje Orbánit të vepronte si një “kujdestar” dhe të mos pengonte punën e qeverisë së re që po vinte në pushtet.

Por për mbështetësit e tij, nëse Tisza mund të çmontojë modelin orbánist dhe të qeverisë në mënyrë efektive, dukej si një pyetje për një natë tjetër.

“Do të ishte një kthesë e mirëpritur e ngjarjeve nëse Hungaria do të kalonte nga një model joliberalizmi, post-të-vërtete dhe autoritarizmi në botën perëndimore në një model ndryshimi demokratik,” tha Krekó. “Do ta shohim.”

https://edition.cnn.com/2026/04/12/europe/hungary-election-orban-loss-latam-intl