Epërsia normative e Nenit 86 dhe roli i Gjykatës Kushtetuese në interpretimin e procedurës për zgjedhjen e Presidentit ë Kosovës

Shkruan :Qani Shabani

Në rendin kushtetues të Republika e Kosovës, procedura për zgjedhjen e Presidentit është e rregulluar në mënyrë të detajuar nga Neni 86 i Kushtetutës së Kosovës. Kjo dispozitë përbën bazën normative të të gjithë procesit dhe përcakton qartë jo vetëm shumicën e nevojshme për zgjedhjen e presidentit, por edhe strukturën procedurale dhe kohore të këtij procesi.
Neni 86 parashikon tre raunde votimi në Kuvend: dy raundet e para kërkojnë shumicë të cilësuar prej dy të tretash të deputetëve, ndërsa në raundin e tretë kërkohet shumicë e thjeshtë. Përveç kësaj, Kushtetuta përcakton se procedura për zgjedhjen e presidentit duhet të fillojë jo më vonë se 30 ditë para përfundimit të mandatit të presidentit aktual. Kjo dispozitë synon të sigurojë vazhdimësinë institucionale dhe të shmangë çdo vakum kushtetues në ushtrimin e funksionit presidencial.
Në këtë kuptim, periudha 30-ditore përfaqëson një kornizë të detyrueshme kushtetuese, brenda së cilës duhet të zhvillohen të gjitha fazat e procedurës së zgjedhjes së presidentit. Vetëm pas përfundimit të kësaj procedure dhe dështimit të zgjedhjes së presidentit mund të lindin pasojat e tjera kushtetuese që lidhen me funksionimin e institucioneve.
Këto pasoja janë të parashikuara në Neni 82 i Kushtetutës së Kosovës, i cili përcakton se Kuvendi shpërndahet në rast se presidenti nuk zgjidhet sipas procedurës kushtetuese. Megjithatë, ky nen nuk mund të interpretohet në mënyrë të pavarur nga neni 86, sepse ai nuk rregullon procedurën e zgjedhjes së presidentit, por vetëm pasojën juridike të dështimit të kësaj procedure.
Në doktrinën e së drejtës kushtetuese kjo situatë shpjegohet përmes parimit lex specialis derogat legi generali, sipas të cilit norma më specifike ka përparësi ndaj normës më të përgjithshme. Duke qenë se neni 86 rregullon në mënyrë të drejtpërdrejtë dhe të detajuar procedurën për zgjedhjen e presidentit, ai përbën normën specifike që duhet të zbatohet në këtë rast.
Në rast të paqartësive ose mosmarrëveshjeve mbi interpretimin e këtyre dispozitave kushtetuese, autoriteti përfundimtar për interpretimin e Kushtetutës i takon Gjykata Kushtetuese e Kosovës. Jurisprudenca e kësaj gjykate ka theksuar vazhdimisht se kompetencat e institucioneve kushtetuese duhet të interpretohen në mënyrë restriktive, në mënyrë që të ruhet balanca ndërmjet pushteteve dhe të shmangen ndërhyrjet arbitrare në funksionimin e institucioneve demokratike.
Nga ky këndvështrim, çdo vlerësim juridik mbi legjitimitetin e një veprimi institucional duhet të bazohet në një pyetje themelore: a është respektuar plotësisht procedura e parashikuar në nenin 86 të Kushtetutës? Nëse kjo procedurë është zbatuar në tërësinë e saj, atëherë pasojat kushtetuese të parashikuara nga neni 82 aktivizohen automatikisht. Në të kundërtën, çdo veprim institucional që ndërmerret pa u shteruar më parë kjo procedurë mund të konsiderohet juridikisht i diskutueshëm dhe potencialisht në kundërshtim me parimet e shtetit të së drejtës.
Në një demokraci kushtetuese, respektimi i procedurave të parashikuara nga Kushtetuta nuk është një formalitet i thjeshtë, por një garanci themelore për stabilitetin institucional, për legjitimitetin e pushtetit dhe për besimin e qytetarëve në rendin kushtetues.