Pas takimit me ambasadorin Mejdani, Fërçkovski del hapur në mbështetje të studentëve shqiptarë: E drejta arsimore e shqiptarëve nuk guxon të bëhet kolateral politik
E drejta arsimore e shqiptareve nuk duhet te behet kolaterale politike
Interviste me Prof. Dr. Ljubomir Frçkoski, profesor afatgjate ne Fakultetin Juridik “Justiniani i Pare” ne Universitetin “Sh. Kirili dhe Metodi”, Shkup, dekan i FON dhe ish-ambasador i Republikes se Maqedonise se Veriut ne Nju Jork.
Nova TV: Si e vleresoni debatin rreth mundesise qe provimi i jurisprudences te jepet ne gjuhen shqipe?
Prof. Dr. Frçkoski:
Hapja e mundesise qe provimi i jurisprudences te jepet ne gjuhen shqipe po merr dimensione politike, shpesh si linje perplasjeje midis shtrirjes se perdorimit te gjuhes shqipe dhe perdorimit zyrtar te gjuhes maqedonase. Kjo, natyrisht, merr dimensione politike edhe ne Qeveri dhe perplasja po shnderrohet ne dicka qe ne asnje rast nuk duhet te behet, dhe me gjase ka prirje te ashpersohet.
Nova TV: A duhet kjo ceshtje te lidhet me Ligjin per perdorimin e gjuheve dhe proceduren para Gjykates Kushtetuese?
Prof. Dr. Frçkoski:
Mendoj se, pavaresisht kesaj, dhe pa dashur te komentoj tani Ligjin per perdorimin e gjuheve, i cili eshte ne procedure para Gjykates Kushtetuese dhe ne te cilin mbeshteten ata qe kundershtojne te drejten qe provimi i jurisprudences te jepet edhe ne gjuhen shqipe – nder ta edhe ministri i Drejtesise – duhet te ndalemi drejtperdrejt te mundesite dhe argumentet kushtetuese e ligjore. Ato tregojne se provimi i jurisprudences mund te jepet ne gjuhen ne te cilen personi, perkatesisht kandidati, e ka ndjekur arsimin juridik.
Nova TV: Me cfare lidhet konkretisht provimi i jurisprudences – me punesimin apo me arsimin?
Prof. Dr. Frçkoski:
Provimi i jurisprudences lidhet me arsimin e meparshem juridik te kandidateve qe duan ta japin, dhe jo me ate se ku ata mund te punesohen neser. Pra, ai nuk lidhet me gjykatat, avokatine apo noterin, as me procedurat gjyqesore, por me procesin arsimor.
Nova TV: Cfare do te thote kjo per studentet qe kane studiuar ne gjuhen shqipe?
Prof. Dr. Frçkoski:
Nese procesi arsimor i studenteve per kater vite eshte zhvilluar ne nje gjuhe tjeter nga maqedonishtja, ne kete rast ne gjuhen shqipe, ata duhet te kene mundesi ta japin edhe provimin e jurisprudences, i cili ne nje fare menyre eshte pjese perfunduese e arsimit ne ate fushe – penale, juridike, civile. Ne te kundert, keta studente do te diskriminoheshin ne dhenien e provimit te jurisprudences ne krahasim me koleget e tyre, gjuha amtare e te cileve eshte maqedonishtja, nese provimi do te jepej vetem ne maqedonisht. Dhe ketu, ne kete kuptim, perfundon debati.
Nova TV: A perben diskriminim heqja e kesaj te drejte?
Prof. Dr. Frçkoski:
Heqja e te drejtes qe provimi i jurisprudences te jepet ne gjuhen shqipe, perkatesisht ne gjuhen ne te cilen ata jane arsimuar, perben diskriminim dhe eshte kategori jokushtetuese. Kjo e drejte per dhenien e provimit te jurisprudences eshte, de facto, nje e drejte private e studenteve dhe nuk lidhet me vendin ku ata do te punojne ne gjykata.
Nova TV: Si i pergjigjeni argumentit se procedurat gjyqesore zhvillohen ne gjuhen maqedonase?
Prof. Dr. Frçkoski:
Argumenti se procedurat gjyqesore zhvillohen ne gjuhen maqedonase nuk eshte relevant ne kete kontekst. Shteti nuk u garanton ketyre kandidateve punesim ne gjykata apo si avokate, ndaj prej kesaj nuk mund te rrjedhe detyrimi qe ta njohin maqedonishten per shkak te punes ne procedurat gjyqesore.
Gjithashtu, mendimi i Komisionit te Venecias se dygjuhesia e plote e procedurave gjyqesore do ta conte proceduren ne absurditet dhe se nuk eshte e zbatueshme, i referohet procedurave gjyqesore, jo dhenies se provimit te jurisprudences. Procedurat gjyqesore mund te mbeten kryesisht ne maqedonisht, me te drejten e personit te flase ne gjuhen e vet dhe te kete perkthyes. Por kjo aspak nuk do te thote se edhe provimi i jurisprudences duhet te jete vetem ne maqedonisht. Nje presion i tille ne thelb paraqet diskriminim.
Nova TV: Cfare duhet te behet me ligjin dhe a ekziston rrezik per “lavine” kerkesash?
Prof. Dr. Frçkoski:
Provimi i jurisprudences nuk duhet te jepet vetem ne gjuhen maqedonase. Ligji duhet te terhiqet dhe te ndryshohet ne drejtim te mundesimit te dhenies se provimit edhe ne gjuhen e komunitetit qe perben te pakten 20% ne Republiken e Maqedonise se Veriut.
Frika e propozuesit se kjo mund te shkaktoje nje “lavine” kerkesash – per shembull qe provimet per nepunes shteterore ose administrate publike te jepen ne gjuhen shqipe – eshte e pabazuar. Provimi i jurisprudences lidhet me procesin arsimor dhe me te drejten private te studenteve per ta perfunduar ate proces me dhenien e provimit. Ai nuk lidhet me vendin ku ata do te punojne, e perseris.
Ligji per administraten shteterore lidhet me vendin ku personat konkurrojne dhe me kushtet qe duhet te plotesojne ne kuader te administrates shteterore, sic eshte njohja e gjuhes maqedonase per nepunesit shteterore. Aty ka logjike qe provimi te jepet ne maqedonisht dhe te kerkohet njohja e saj. Por ne sferen e jurisprudences, perkatesisht ne dhenien e provimit te jurisprudences, nje lidhje e tille me punesimin nuk ekziston. Prandaj kjo ceshtje lidhet ekskluzivisht me arsimin dhe me gjuhen ne te cilen studentet e kane marre arsimin ne fakultetet juridike.