Nuk ka mjeshtër në vend, diplomat nuk ndërtojnë shtëpi dhe nuk bëjnë burek

Mjeshtrat nuk janë të mjaftueshëm, dhe kur gjenden, kushtojnë shtrenjtë dhe ka radhë të gjatë, ankohen qytetarët. Rreth 70.000 denarë është paga mujore e një mjeshtëri bukëpjekës në Shkup, dyfishi i pagës së një mësuesi të shkollës fillore, e megjithatë shumë furra buke nuk mund të gjejnë bukëpjekës. Ka një interes në rritje për t’u regjistruar në shkollat e mesme profesionale dhe në arsimin e dyfishtë, por kjo nuk është një zgjidhje e shpejtë, shkruan REL.
“Pasi fillova rinovimin e banesës, kuptova se do të merrja më shpejt një ‘termin tim’ me një mjek sesa me një tjegull. Po pres në radhë me mjeshtrin për ngrohje nën dysheme dhe atë për rregullimin e dritareve,” thotë Pavlinka Gerasimova nga Shkupi, e cila pas disa bisedave me mjeshtrit kuptoi se renovimi do të jetë më i gjatë dhe më i shtrenjtë se sa kishte planifikuar.

“Më duheshin rekomandime të mira dhe shumë negociata. Sfidë është edhe çmimi; ndryshimi nga një ofertë në tjetrën për të njëjtën punë është si dallimi mes ‘Mercedesit’ dhe ‘Ficos’. Tani kam frikë se mjeshtri që ka nisur punën ndërkohë do të ikë në një ‘tezgë’ tjetër, ndaj më duhet të pres që të kthehet, sepse edhe kështu ndodh,” thotë Gerasimova për Radion Evropa e Lirë, përcjell Nistori.

Në Maqedoninë e Veriut janë rreth 8.000 zejtarë të vetëpunësuar dhe mbi 20.000 zejtarë (kompani) të regjistruar në Odën e Zejtarëve të Maqedonisë.

Në Shkup janë aktivë 2.198 zejtarë, tregojnë të dhënat e Odës së Zejtarisë – Shkup.

Ka parukierë dhe estetiste, furrtarë dhe mjeshtër ëmbëlsirash për mjekësi.

Ky numër nuk është i mjaftueshëm, dhe mungesa ndihet në jetën e përditshme – që nga riparimi i pajisjeve elektrike shtëpiake dhe rinovimi, deri tek ndërtimi i ndërtesave dhe rrugëve, si dhe infrastruktura publike.

“Ka mungesë mjeshtrash në të gjitha degët – sidomos muratorë, automekanikë, bojarë makinash, bukëpjekës, pastiçerë… Ka mjaftueshëm parukierë dhe estetiste,” thotë Agron Fazliji, president i Odës Kombëtare të Zejtarëve.

“Dhe lihet termin te mekaniku i makinave – nëse telefononi tani, ai do t’ju thotë ‘ejani pas një jave’, nëse jo më gjatë. Tani, nëse kërkojmë dhjetë saldatorë në të gjithë vendin, nuk do t’i gjejmë. Në një ndërtesë krejt të re, ka vetëm tre pllaka ngjitëse. Ata me përvojë kanë shkuar në vendet ku puna e tyre paguhet më shumë,” tha Fazliji për Radion Evropa e Lirë, përcjell Nistori.

Mungesa e punëtorëve artizanal nuk shihet vetëm nga koha që duhet të prisni për shërbim, por edhe nga shpalljet e punës që vështirë se dikush i telefonon.

Një problem të tillë e ka edhe një furrë buke nga Kumanova, e cila në shpallje të hapur kërkon furrtarë dhe mjeshtër ëmbëlsirash. Prej muajsh nuk arrin ta gjejë.

“E kemi nxjerrë shpalljen e fundit para Vitit të Ri. Deri më tani kanë ardhur vetëm dy rezyme, dhe ato janë edhe për ndihmës bukëpjekës. Nuk ka mjeshtër. Rrallëherë dikush merr në telefon dhe, edhe kur merr, nuk ka përvojë,” thanë nga furra buke.

Paga për bukëpjekës është 40.000–45.000 denarë. Në Shkup, furrtarët mjeshtër fitojnë rreth 70.000 denarë në muaj.

“Disa artizanë mund të fitojnë më shumë në muaj se njerëzit që kanë mbaruar universitetin. Argjendaritë, mjeshtrat që instalojnë kondicionerë dhe elektricistët kanë fitime të mira,” thotë Oda e Zejtarëve.

Për krahasim, paga e një mësuesi në arsimin fillor me përvojë mbi 15 vjet është rreth 40.000 denarë.

Ngjitja e pllakave – nga 25 euro për metër katror

Sipas çmimeve që kemi hasur, ngjitja e pllakave është rreth 1.500–1.800 denarë për metër katror (25–30 euro), heqja e pllakave të vjetra nga 4 deri në 7 euro për metër katror. Ndërrimi i instalimit të ujit në një tualet kushton rreth 800 euro, prishja e një muri dhe heqja e rrënojave të ndërtimit së paku 500 euro e lart.

Qytetarët thonë se puna e mjeshtrave çdo muaj po bëhet më e shtrenjtë.

Nga Oda e Zejtarëve të Shkupit thonë se zejtarët i krijojnë çmimet sipas kostove të operimit, duke marrë parasysh fuqinë blerëse të klientit. Në të njëjtën kohë, arsyeja e rritjes së çmimit të shërbimeve është rritja e kostos së materialeve dhe e drejtimit të një biznesi artizanal.

“Aktivitetet që janë të nevojshme në jetën e përditshme, si hidraulik, punues pllakash, murator, parket, montues ngrohjeje, janë profesione më pak të aksesueshme për qytetarin, dhe për këtë arsye çmimet po rriten. Këto profesione po bëhen më atraktive për të rinjtë, sepse çmimet e shërbimeve po rriten,” thotë drejtori ekzekutiv i Anetaraft Shkup.

Një suvaxhi me 20 vjet eksperiencë thotë se ka punë, por nuk ka mjeshtër, ndaj nuk gjen partner për të fituar më shumë.

“Klientëve u them se do të më presin, sepse nuk mund të mbaroj me të gjithë ata që telefonojnë. Sa i përket çmimit të punës së suvatimit, jeta na është bërë më e shtrenjtë për të gjithë; materialet dhe mjetet e punës janë shtrenjtuar, madje edhe mëngjesi dhe dita për çirakët,” thotë ai.

Arsimi profesional dhe i dyfishtë – një mundësi, por jo një zgjidhje magjike

Përveç largimit të artizanëve në vendet që paguajnë më shumë, arsye tjetër e mungesës së mjeshtrave është se gjimnazet, arsimi në fakultet dhe puna në zyrë ishin prioritete të detyruara, ndërsa arsimi profesional u nënvlerësua.

Situata ka ndryshuar vitet e fundit, kur numri i nxënësve në shkollat profesionale filloi të rritet, ndërsa numri i nxënësve në gjimnaz ka filluar të zvogëlohet. Për vitin akademik 2025/2026, nga 27.600 vende për regjistrim në vitin e parë të mesëm, 7.900 ishin për shkollat e mesme, dhe rreth 18.000 për shkollat profesionale.

Në vitin 2024, nga rreth 17.000 gjimnazistë të regjistruar, 12.000 zgjodhën një shkollë profesionale.

Si pjesë e zgjidhjes, shteti dhe Oda e Tregtisë po zhvillojnë arsimin e dyfishtë – një sistem ku studentët e shkollave profesionale shkojnë në praktikë në kompani. Në këtë sistem marrin pjesë mbi 550 kompani në Maqedoninë e Veriut, të mbështetura nga Ministria e Arsimit dhe Shkencës (MASh) me bursa për studentë – 3.500 denarë për student për nëntë muaj.

Kompani kanë detyrimin të ofrojnë mentorë dhe trajnime praktike për studentët drejtpërdrejt në vendin e punës, së bashku me pajisjet dhe makineritë.

Por Fazliji nga Oda e Artizanatit thotë se as kjo nuk do ta zgjidhë plotësisht problemin e mungesës së zejtarëve, pasi rreth 40% e të regjistruarve në shkollat e mesme profesionale janë në degët e mjekësisë – infermierë dhe paramedikanë, të cilët “nuk do të qëndrojnë këtu, po përgatiten për tregun e BE-së.”

Probleme të mëdha ka edhe arsimi i dyfishtë: mentorët duhet të stimulojnë studentët, ndërsa kompanitë nuk detyrohen të punësojnë studentët që kanë bërë praktikë me ta. Shteti duhet t’u japë përfitime këtyre kompanive dhe të krijojë një strategji të plotë për të mbajtur mjeshtrit këtu dhe për t’i frymëzuar të rinjtë që të zgjedhin zanatin si mënyrë jetese, thotë kryetari i Odës së Artizanatit.

Sipas një sondazhi të Odës së Tregtisë, midis nëntorit 2024 dhe janarit 2025, kompanitë me kapital të huaj që kanë investime mbi 4 miliardë euro dhe punësojnë më shumë se 39.000 persona, shprehin mungesën e fuqisë punëtore të kualifikuar si një nga pengesat më të zakonshme në punën e tyre. Rreth 93% e kompanive kanë pasur problem me punësimin e fuqisë punëtore, përkatësisht inxhinierë, personel teknik dhe operatorë.