DITARI I NJË MËRGIMTARI MILITANT

Shkruan: Merxhan Jakupi
Shqiptarët nga Kosova, Maqedonia e Veriut, Lugina dhe Mali i Zi, në periudhën e Jugosllavisë së Titos, ishin të diskriminuar dhe trajtoheshin si qytetarë të rendit të dytë. Shqiptarët punonin nëpër republikat jugosllave, duke u eksploatuar si afro-amerikanët në Amerikë.
Pas daljes në shtetet perëndimore, shqiptarët kishin status të barabartë si të gjitha komunitetet e tjera në Perëndim. Më e keqja ishte se UDB-ja jugosllave edhe në mërgim i ndiqte, gjoja se merreshin me propagandë armiqësore dhe se prishnin “reputacionin” dhe “kredibilitetin” e shtetit jugosllav në botën perëndimore.
Si të gjithë, të rinjtë shqiptarë të viteve të 70-ta, dolën të punonin në shtetet e Perëndimit. Një ndër ta ishte edhe një bari nga malësia e katundeve të Sharrit. Ky i ri i la delet, shkopin, teshat prej shajaku, opingat dhe shkoi të punojë në një shtet parajsë, në zemër të Evropës, në Zvicër.
Bariu, kur për herë të parë erdhi të punojë në këtë shtet, ishte mahnitur dhe i fascinuar nga bukuritë, begatitë dhe standardi i lartë i jetës. Ky bari dukej sikur kishte ikur nga ferri dhe kishte ardhur në parajsë. Kur erdhi ky bari të punojë në Zvicër, kishte ndryshuar edhe statusi i familjes, tani edhe familja kishte përmirësuar standardin e jetesës.
Një ditë kishte marrë një letër nga vëllai. Në letër vëllai i shkruante se e kishin fejuar me një vajzë nga një katund fqinj. Bariu as nuk e njihte të fejuarën dhe familjen e saj. Bariu ishte veshur me xhinse, pantallona dhe xhaketë. Kur u pa në pasqyrë tha: “O Zot, m’u plotësua ëndrra ime” Si i ri, shpesh kur kishte parë djem të veshur me xhinse, për këtë djalë të varfër fshatar kjo ishte ende një ëndërr dhe iluzion se edhe ai një ditë do të vishej me tesha xhins.
I kujtohej bariut, kur në fëmijëri, në moshën 10 vjeçare, babai e kishte dërguar të ruante bagëtinë te një vlleh. Ai flinte në ahur, tek grazhdi, së bashku me delet. Ushqimi i përditshëm ishte bukë, gjizë dhe qepë. Ushqimin nuk e kishte pasur më të mirë as edhe në shtëpi. “Ha, se gjithë jetën do të hash bukë e gjizë,” i kishte thënë pronari. Bariu shumë artikuj ushqimorë i kishte shijuar për herë të parë pikërisht në Zvicër.
Sa herë që shkonte në kantinën e firmës për të ngrënë, i shkonte mendja te familja: “Ah, sikur edhe ata ta kenë këtë ushqim”.

PËRNDJEKJA E MËRGATËS SHQIPTARE NGA UDB-JA JUGOSLLAVE

Bariu u bë një militant radikal. Ai merrte pjesë në demonstratat dhe manifestimet që mbaheshin në qytetet perëndimore. Protestat dhe manifestimet ishin nën moton: “Kosova Republikë”.
Në qytetin Cyrih kishte ardhur për herë të parë për një koncert Ansambli nga Shqipëria. Mërgimtarët ishin të etur, jo vetëm për këngët dhe vallet, por më shumë për takimin me bashkëkombasit e tyre, që nuk i kishin parë kurrë në jetë. Shumica kishin frikë të shkonin në koncert, pasi agjentët dhe spiunët jugosllavë i ndiqnin. Ndërkohë, kur ktheheshin në vendlindje, policia i arrestonte dhe ua merrte pasaportat.
Paradoksi dhe enigma historike ishte se mërgimtarët udhëtonin me pasaporta jugosllave në të gjitha kontinentet, por në shtetin amë kishin të ndaluar të shkonin.
Kombi ishte i ndarë, sikur gjysma të banonte në një planet tjetër, në Mars, ndërsa gjysma në këtë planet.
Koncerti kishte filluar. Shumica në sallë ishin shqiptarë. Kur u hap perdja, filloi himni. Në sallë kishte shumë emocione dhe eufori. Ishte hera e parë që takoheshin fizikisht dhe shpirtërisht një komb i ndarë, shqiptarët e Shqipërisë dhe shqiptarët e mbetur jashtë trungut mëmë.
Pas himnit filloi vallja “Rroftë Enveri, o sa malet tona”. Në sallë u ngritën të gjithë në këmbë. Disa u përlotën. Ishin çaste të rralla që përjetonin shqiptarët e ndarë, si një gjymtyrë e një trupi të ndarë në dy pjesë. Emocion, ngazëllim, entuziazëm, por edhe frikë. Një pjesë dukeshin të zbehur në fytyrë, ndërsa pas këngëve për prijësin dhe diktatorin Enver Hoxhën, disa në heshtje ishin larguar nga salla.
Pas çdo kënge shpërthenin ovacione, duartrokitje dhe thirrjet: “Enver, Enver, ne do flasim çdo herë”. Në skenë doli këngëtari Gëzim Nika me këngën “Moj Shqipëri, ti nëna ime”. Kjo këngë edhe më shumë i emocionoi dhe i tronditi mërgimtarët.
Pas mbarimit të koncertit, dëshira e flaktë e mërgimtarëve ishte të takoheshin dhe t’i fisnikëronin shpirtrat e tyre të një gjaku, gjuhe dhe brumi. Shumica e mërgimtarëve kishin blerë peshqeshe, disa edhe video e shumë gjëra të tjera.
“Faleminderit shumë”, tha një burrë dhe një këngëtare. “Ne i kemi të gjitha, nuk kemi nevojë për konsume ekstravagante të prodhimit social-imperialist. Prijësi ynë Enver Hoxha me partinë e ka bërë popullin shqiptar më të lumtur në botë”.
Ndërkohë, njëri në krah shtoi: “Është mëkat të marrim peshqeshe nga vëllezërit tanë që punojnë si skllevër larg vendlindjes së tyre”. Njëri nga mërgimtarët tha: “Skënderbeu dhe Enver Hoxha janë dy prijës dhe profetë të kombit shqiptar. Zvicra duket parajsë në botë, por për ne mërgimtarët është ferr. Parajsa e vërtetë është Shqipëria. Ah, sikur të më lejonin të shkoja në Shqipëri, do ta ecja detin në këmbë”. Ndërkohë, një tjetër mërgimtar e mori fjalën: “Do vijë koha kur prijësi ynë Enveri do ta bashkojë gjithë kombin shqiptar”. Një mërgimtar tjetër, duke fshirë lotët dhe duke i dridhur buzët, tha: “E gjithë bota i ka zili Shqipërisë dhe prijësit tonë të dashur. Duhet ta ndjekë e gjithë bota rrugën e prijësit të dashur Enver Hoxha dhe shokut Stalin”.
Bariu, kur kishte shkuar në pushim në vendlindje, policia e kishte marrë me pranga dhe e kishte dërguar në stacionin policor. Dy gardianë e kishin futur bariun në një dhomë të errët. Inspektori kishte në tavolinë dosjen e tij. I kishte treguar me “fakte” të gjitha veprimet e ashtuquajtura armiqësore.
Inspektori u kishte thënë gardianëve të sillnin veglat e torturës. Duhet të zgjedhësh, i kishte thënë bariut, ose do të punosh me ne, ose, sipas nenit, do të burgosesh nga tre deri në pesë vite, dhe pasaporta do të merret. Bariu nuk kishte pranuar. Tërë natën e kishin torturuar dhe rrahur.
Me ndihmën e disa miqve, në fund bariun e kishin liruar nga burgu si të pafajshëm. Një nëpunës i komunës, kur ia dha pasaportën, i tha: “Mos u bëni viktimë e propagandës së ideologjive të kota enveriste”.
Një nëpunës tjetër e pyeti bariun se sa të ardhura mujore fitoni në Zvicër. Bariu i tha : “Mbi 3000 franga”.
Nëpunësi, duke buzëqeshur, i tha: “Ne për një vit punojmë aq sa fiton ti për një muaj. Ah, sikur të kisha fatin tuaj, do të shkoja të punoja çdo punë në Zvicër”.